This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct
to make the world's books discoverablc onlinc.
It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct
to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc
publishcr to a library and fmally to you.
Usage guidelines
Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
About Google Book Search
Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb
at|http://books.qooqle.com/|
J//. ig-£
HARVARD COLLEGE LIBRARY
o
'^ihi ,
30MMENTARIUS PERPETUUS
LN
T. LIVII PATAVINI
HISTORIARUM LIBROS
QUI SUPERSUNT OMNES
EORUMQUE EPITOMAS
CONSCRIPTUS
GE. ALEX. RUPERTI
TOMUS I
LONDINI
SUMTIBUS RICARDI PRIESTLEY
MOCCCZXT
^■^/6.. ^zr
Ttn» nnmn i. WNstEv, iobdim.
.^ .«(
COMMENTARIUS
IN
LIVII PR^ATIONEM ET LIBRUM I.
PrjEFAT.) Pr«clarc et cnm siimma ur- banitate ac modestia consilium suum ex- ponit Livius.
2. Faetunum opene prttium wn, rem et opus utile, (ut 2 5, 19.30.) sta primordio Urbit pc^f» Rtmu res ^stas perKrtpterimf descrip- serim, vel potius perpetuam, continuam earum bistoriam scnpseriro, (v. ad 32, 23, 1.) vee $atis teio, nee, n seiam, r/irereatusm, quippe qui videam, quum veterem, tum vulgatam ene rem hauc, scil. hoc dicere, quum vi- deam, mulios hlstoricos et oHm et uimc dtxi«se atque putasse, se opere pretium facturut esse, dum mm temper seriptores — eredunt. Id Livius dicere non audet, ne vel superiores scriptores in contemtum ad* duxisse. velinutilem ipselaborem suscepisse videri possit : uam si dixisset, se facturum opers pretium, in suspicionem veuisset adro^ntis ; si contrarium, ab eo qucri potutssett cur itaque scribendi cepisset cnusilium. Itaque judicium de utilitate laboris suscepit, et de ratioue, qua eum per- fecerit, permittit lectoribus, nec ipse id facit, ut non scriptores solent. Bem veterem et vulgatam quidam referunt tul res popuU Rom., et Stroth. ad rh perteribere res pop, B. Neutra ratio verbis seqq. convenit. Cete- mm ab inte^ro fere hexametro initium fac- tnm, sed casu potius quam stndio, ut in Tac. Ann. et Salhist. 6. Jue. Mnlta hexa- metri exempla ex Livio, Tacito et aliis conlesit Fabric. Bibl. lat. 2, 21. Cf. ad Tac. Ann. 1, 1. Drak. ad b. 1. Cic. Or.56. 52uintil. I. O. 9, 4.
3. rrrtim gesUtrum, prhteipis terrarum popuRy in^ttis genitivorum concursus, ut 3t, 12, 4. et aL V. Drak. ad 25, 15. — pro viriH parte Don pro viribus, sed pro mea parte^ quantum ad me pertinet. Nam virihs pars s. partia est hereditatis et deinde cujus- cumque rci vel oflicii pluribos commnnis, sive boni ae Ueti, sive mali, molesti et tristfs, parsea, quK cqualiter cuivis ex illis debftur aut oonvenit. cf. 6, 1 1, 3. 10, 8, 3. fiaueci nota eflt : Vix ett, qahi h. 1. pannii Latiae, cootra usum certe •optimorum scriptorum, banc loquendi fbrmam usur- patam conredas : nam quam iedias sigoi*
ficet quantum ego facfre deheo, qiutntum mihi eommissum est , h. 1. non potest non si|(uificare quantnm faeere potuero. At in Indice hac dicit: ** Pro viriti parte videatur essc, ex vulgari abusu, proviri6ui ;sed non cst : ob- pouitur euim scriptoribus aliis, semper tio- tis, quorum unusquisque pro se, y lir sein Theii) quasi in conlcctam, confcrat, non quod posnt utique, sed quod destinaverit, Nil ergo aliud est, nisi : et ej^o, ut tmtu nl- mirum et ipse illius numeri, aliquid con- tulero." Cf. ejus not. ad Sanct. Mb. T. 2. p. 157 sq. Idem mooet, pron. fne ante seq. ipsum (quod delevit Stroth. quia in optimis MSS. uon leg^itur et facile subpleri potest) ele^uter quidem abesse, sed, quum reliquis scriptoribus obpouatur, vix abesse posse.
4. tn tanta seriptorum ttirha, de qua v. Fa- bricii Bibl. Lat. 4, 2. et comment. mea de Silio p. XXXI sq. Laudantur ab ipso Li- vio passim Q. Fabius Pictor, ValeriUs Antias, L. Piso, Q. iElius Tubero, C. Li- ciuius Macer, Coclius, Polybius et alii. v. Ind.
5. meo qui nomini olficient, meam famam obscurabunt. cf. ad 4, 31, 5. Quidam malunt /uinmi, quia putant, non probant, proprie dici lundnilms (Aficere pro : aedift- cando jx^pectum lucemque adlmere. " Neque lumini o^^icfr« dicunt JCti, sed /u- minibus; neque ista loquendt forma apud' uUum scriptorem metapnorice, quod sciam, ohcurrit. Tenuior quoque ac demissior, quam pro Livii oratione, videtur. Nequa opus, a lumxmbus verbum obficiendi expli. care : a seeetc commodius b. 1. ducatur," Bauer conl. Virg. Ge. 1, 69.
6. H«j est prgterea — repetatur : in his verbis TBi est bistoria reip. Rom. ; sed ad alterum Tjtitf relata vox rem publicam Rom. signifi- t»t. cf. ad 3, 40, 1. — «ipra DCC annum: nam Livius obiit a V. 770.
7. retjam magnitudine laboret sua, ut tnaff'* Jlkudo, quit vix tuitinetur 7, 29, 2. Laborar$ tUcuntur res, quae inclinantur pondere, et onerl ttgre obnituntur vel subcumbuot iUud vix ferre possunt cf. ad 3, 31, 1, ej Intpp. Hor. Od. 1, 9,3. ct Ovid. Met. 2, 296,
COMMENTARIUS IN LIVIUM. — Pwf.
8. ad hte tiota temporay quibutjampridem pnnaiintis popuii viret te ipuB coti/EctuMf, tum luxvkf ut fimngituripta tuit Romasupetiu bonit ap. Prop. 3, 11, 60., tum bellit civilibus, quibus m ew victricem convertit viiotra dex' trum Lucan. 1, 3. Gf. iupr. inf. 30, 44. med. et Horat. £p. 16, 1 sq.
9. omnit expert eunB, tam metns, ne quis- quaro obfeodatur, quam cursB ct soiici* tudioiiy qua scriptorem civemque patrisB amantem angit ejusque aniroum conturbat conspeelhu nmicrtm^ fuc ipuu» tot per unnot vidit ^ttaty inpr. bellorum civilium et vitio- rum, in illis vigentium. — flectere a tiero, ut vere ^sta paullum innratet, ieniat, quie- dam consilia reticeat aut excuset, causas iBtimas dlBsimulet, aut aiias subjiciat: qualia in Auj^ti fiactis plurima Livium manebant et drcumstabant ; Bauer. Cf. ad Tac. Ann. 1, 1, 9. et 10.
10. anUeondUam eoniendamoe Urbemy aute quam Urbs oondi ccepta, cjusve condends conBilium a Romulo captum esseL Con- denda Ufht intell. de tempore anteoriginem ■Urbis, ut principia eondendi kigut operit 1 , 55, 10. de iis» quc anteceduut aediftcationem ; Erb. Nota Baueri est : *' Prius de tcmporc ante origjnem urliis, alterum de tempore, dum conderetur, prius quam confieret, expticftt P. Nannius Misc. 5, 2. Contra mini videtur : nam certe, si, quod conden- dumesty priusest eo, quod condiJtumwX^ uc- oessario tempora oiiteooiufnidam lirbm delicut esse Ula, qnc fuerint prius, quam de con- dmda wbe ouisquam cogitaret, i. e. tem- l^ra. quiB Trojam captam et Lavinium coaditum sequuta sint; ante eonditam au- tam. qmim )am esset condenda, quum jam ■dinrapdw ejus consilium Romulus et Jlemus ccpissent, sed eam nondum ex- struxisseot. Nam quod provocat ad v^rba \itg» volvenda diet, i. e. qusB volvitur. et Cic. OflT. 1, 8. de inferenda u^uritty i. e. quomodo inferatur; id ab h. i. alienum •tly quum eondita urbt a eondenda distingua- tur, tt idiouid certematuriusacoerfectius, qoam omdsfida, sipiificet." Cf. Peris. ad Sanctii Min. 1, 15. et Cuperi Obss. 2,9. ■Vox eondeiu/anive g^lossa csse videtur Doer.
H* poetieit fabyiu cet. quas tamen /ofo- Ist (/A^vf> narratioues a majoribus aocep- tas) Llvius minus subtili |uaicio ad veri- talem exei^t, quam Dion>^. Halic, acutu» pragmaticuique scriptor, inpr. veio Heyne (io Diiqu. II. Vir|^. iEneidi prafixa et 1n Excurs. ad iEn. VII.) et Beck in d. Abliandl. ilber die Quellen der iUtesten HSm. Gesch. in Fer;uson's Gesch. d. Rom. RepublilL Th. Iw— ** Vocabulo deoom non est, quod in altero, tiieo«uniiiC»i Mimtneitftf, reqMwdeat, nec bia intelligi potett ; altcri taon convenlret ; itaque pro adT. deeef (sc. tradontur) posltum videtur ; ct menmmtu addpere placeat tertio casu^ ut deeora lint •pta, conirenientia." Bauer. Ita vox dc*
cora convenit tXiaJOifabuUt. Malim tamen dtcora exponere decorata, omata, et ad solas referreyofrulof. Tum mommentit dic- tum est casu sexto. -^ eanee adfirmare pro certo,(ut 1,3 pr.) probare,defendere, neerc' yeUeyvoet.cf.8Ml 5, 21, 8. — miseendoftuiiMina divinit proprie hwnanis divina, i. e. inter nar- rationes eorum, quse homines gesseriQt, miscere ct inserere miracula ope deorum patrata ; et, m cui populo Ueere oportet conte^ erare originet euoe, ea belU gloria ett populo Rom., b. c. certc populo Rom lioere oportet, cui, vel uam illi, ea belU ^loria est, ut Martem sui auctoris patrem ferre possit : quod rccte ab iis et merito fieri, omnes
geutes confitentur eo, quod imperium pop. L patiuntur, fortesque adeo Romanos ac Martis filios esse non concedunt tantum, sed et sentiunt ; Bauer. Idem mooet, mul- ti|>licero io h. 1. et ar^utam brevitatem esse, similero Cic. p. Mur. c. 7. tin autem tunt ampl^ et honetta famiUet plebga ; et pater htffut et avut pnetoret fuerunty i. e. si tales omnino sunt, etiam MurensB familia, utut plebe)a, est ampla et houesta; quippe et pater ht0ut cet. — coiuecrare originet et, huc est, ad deot rfferre auctoret; v. ad 2, 42, 7.
12. utciMHfue «miaaJeerja aut existimata eruntf v. ad 4, 15, 1. Animadvertere est ob- servare, adtendere, ratione et contempla- tione dignari; exietimare vero credere vel non credere, judicare, statuere, vera fal- sane sint : et haud m maemo equidem ponam diierimine dictum pro : nu curabo, perindc haI>el>o, mca nihii (non multum) interfu- crit, mibiperinde fuerit, quid de iis censue- rintlec;orcs;Baucr. — Adi/(avero,potius nro te qiuKpie aeriter mihi intendatanimum, sed lUBC multo mihi ^raviora videntur, fvc »ita cet Sic mihif tibiy noHtf voHt in omnibus fere lini^uisabundant, et orationi iDseruntur, ut
Slus ei vitc vi^urisque conciUent. Cf. ad , 29, 8. 24, 38, 3.40, 8, 1. et ad SU. 1, 46.
13. DefMkrfy magit magit^ue labi et tre prc- e^ dictiones d^adSbus differentes et pro- pn« de labe terre« (v. 32, 9.) vel sedibus conlabentibus, qu» primum dendunt seu tubtidunif labant, (dnken) tum magit ma- gitque labuntw^ jam ruinam minaatur, et tandem prvetpttei eimt s. dantur ad temuoy prolabuntur j conruunt. Hinc at 24» 7 pc- emnia pnBcipitia ad esitimn; l, 40. regnum pnecept ad temitia^ servos, oodere; (a^ft Urftte kenJmnhen) 27, 27. in prmcept dare remp,, b. e. in inminni> maximumquo periculum, ut 22, 12, 11 pr^Ec^pttarv ren^, 26, 2, 7. takwiMi|n«etpitem|Miiih<cereeierc^M9i27, 40, 2.prcc^pi((M«t se, prsscipitataessety JBoiaaiia reipublica; 34,49. Uberfasfr^xeptpptncn' losaj, pemiciem adceleransj 4, 11 nr. x» re prteeipuif qu« ini^^um ptepie adtuliis^ty et 6p 7 pr. in ffrex^^iiem loeim toUcnr. in aum- «lum fasti^umj n quo jpraviore lapsu de- ftddimus a. ruirout. CfTad I, 312. 13. 4, 33« 5. ad JttvcnaL I, 149. 10, jl07. et ad
COMMENTAIUUS IN I4VIUM. 1, 1. 3
Tac. Aiiii,8, 26, S. Bauer hac «dnotavit s et ad Juvenal. 2, 73. 160. Gioa. OUs. .
** UAmata ttueipiiMa prsplacet Orooovio, (et 4, 18.
Drak.^ bod mibi, qui metiuft rh labentt (i. e. 17. initio ordiuwhg rti, pleonasmus Liv|o
aenaim imminuta, laxata, iofirmata) couve- familiaris : uec plcooaftmi specie liberaveris
nire arbitror seqaeDti detidemtet, Domus potiut^ Ubentiut; Bauer.
, qum dmidere sive, ut Vir^. dicit, cqr- 18. Om bemt ominUmt cet. cf. Plin. Pan.
dicatur, uou is6si, sed labitm', Labi et pr. — nobit bisloricis. — ul tanti aperit
re synonyma sunt, quum pnesertim niccffiiapraipsroiciaivntDobiStOrsiiiJIudopug:
moa cUcat fttmeigit magitqus lapti tint, Quam- sed, quuro ona et exorta neutro ^eu, plur. et >
quam ex boc ipso firmari possit labantet ne passiveinveBiaotur,vel8ubstanlive,utca|iCo,
tauiolonam babeamus in Utbemte; quse la- liceat et sic oniinare : tU dareattuceetiMortitt
nacn nulla ette videtur, quum anteadixerit coeptis, (qu« esseut) tanti eperit; Bauer. pauUatim labenta, Jara pergat iti magit magit-
^ Itfti timt. Ceterum W eleganter di- HB.hCAP.l.)^\, JEt^Antemtriqueomm
cnntar, qvm tentim in pejus ac deterius Jui beUi Aehivnt abttinuiste pro vulg. JEnea
abeuot ; quo mafis voc. pauUatim convenit Antenore^iua leptur in omuibu^ fere MSS.
Ubendi veri». Sed tamen et Tac. A. 2, 33. ouos sequutus sum ex<>mplo Crev. et Strotb, .
ti fnid inatonkettiabaret. Mox Livius perge- Est quoque lectio dilficilior, et vel &m^c^-
ftty ut cmperat, ptiventum tit, certit fuHrity Xov^ov, vel dat. comm., vel potitis dictio.
pro p. eitt. Sed quia da suis temporibua Grssca et pofitica, quse similia verba, v. c.
loquitur, tttquepriesentiaanteoculosbabet, aroere^ dtfendere et alia, tertio casui jungtt*
eo tndicativum direxit." Cf. ad 2, 39, 9. 7, pro sexto cum pr«p. a. Cf. ad 2, 22, 3.
29, 3. inpr. 36, €, 2. 2. fjetutHJura ka^UU cet. cf. Hom. 11. 3,
14. ApietlMpleosiasmui. — iaoD^mtaMif 2Q5 sq. 7, 347 sq.
vtnm vere gestarum, iu bistoria : — omnit 3* Antanoremj Pylameue, rege Henttorum
u exempUt et boni et mali, dacufiwnto in iUuttri Paphlageni^t populi, occiso a Meoelao, ( v.
patita amumeata iatueri^ v. ad 25, 33, 5. et Hom. 11. 2, 851 sq. 5, 576 sq.) et capta
26, 5, 2. Deeumenta vel specimina, (v. c. Troia, Henetos iu Iialiam duxisse, et Patn-
virtutom Imperatoris 24, 8, 7.) vel omnia vium condidisse, Henetot veru, pultit £w-
en»qomdooentalioa,quidimitandum vitan- f«^> mj temiitm terrat, et dainde FeiMfas
dnanve ait, Germ. Traniuf^, ut 1, 28,5. fuisseadpellatos, vulg^areeratcommentum»
Cf. nd Tac. Ann. 1, 38, 3. MonMmtiiai a nominum simiUtudine, ut tot alia, deduc-.
qtudqaidreiautbominisalieujusmemoriam tum. Cf. $irab. 5, 325. 12, 543. al. 819..
eofiicnrat ; b. L ipaa rea s. bUtoria raemo- 13, 608. al. 905. (q^i tamen 4, 297. veriora.
rabilia. Mox Livius, judlce Bauero, pro tradit de Venetorum origine n Venetif,
vapim dediiaet capsrt, ut cum superioribus Belfpca s^nte, repetenda) et inpr. Heyne.
congmefct, ni auribus obsequutus esset ad Virg. A. 1, 242 sq. et ibid. iu Exc Vll.*-.
prvmiaissetque tMtlrrv. Hanc vero «roica- — Euganeit,<pdint^mareAlpmqueimeolabantf
Incile notuisset vitare, si scripsisset babitabant, sedes suas habebant, ut 5, .33,
et si hme cdui mens fulsset. Nos 2. 21, 31, 5. 38, 37. et eafsre 21, 26, 6. 24,
imam post talaari posuimus distino- 49,2. 42,67,5. fu^ajieorifm oomen GrfrcsB tieBem ; et aic oapiae dlctum pro ospi vd orieinis, {Ebyat^tts qnasi Ebytreis) sed io.
wdiat^ quod egreg^ie k. I. convenit. nuUo scriptore Grseco obYium. v, Plin. 3, 15. «ntia m pubHca Mactisr, In qua vel 19, 23. et 3, 20, 24.
pauciosm vitia, vtl pluies virtutea melio- 4. mfuanprtmume^rrsiitiunl^aeuiiiylocut,
i«M|ie mopes al diiciplina vigucrint. Mos in quem cet., TVoia twcaeur, forte vecatut sc
quMiam MSS. ct ed. pr., ut et edd. Crer., eo tempore, (ut mox adpeUati) pagoqua
Dmk. nt Strotb, post nor in 900*1 inserunt (tractui, Hm^, CanUm, Dutrict) inde Troiana
oiRlaNBi, ipwA probnsst Jac Gron. /ecte natnenett; (non^iC: unde illud Livii adhuc
ariratiir Bauer, qni bcc adnotavit: '* Loca, aetate in usu fuisse videtur) f mi vero tmi-
qnm at wmilia adfert, parum conveniunt verta, Heneti et Troiani, Veaeti adpeUati^
it 26, S. deHkera^mi de parie ciaitatit metmm Oralio b. 1. variata, ut ct mox ; nam proprin
pr* nwisarai te pnbliea imtertettine Fortassia dicendum erat : rnMoifc tocori — aovisji swy
d bin fv pBMem insititinm est; et tamaa geutam univertam Vemetot adptUatot — Ibi
alina jm^iontm nexus. 4, 46. oiiiir prad' ^gretto^ Troianot~~Latinum regem^coaeurrism^
iswHapi in rs pmbUca enertadmtat erat. Aliik Verbasl tnguem — a/dpeUuti includenda paran*^
mrttia ratio, et duo divena." Idem et alli ^beii putabant Duk. etDrak. At cf. Peris.
manent, moa atko (ut Gt. oftrvi) piMitum ad Sanct. Min. 3, 14.
taBneiunaliqanpraetenim,qttippe,nempe» 5. 4^Man(6c. sa^isconstat)a(mailtcfai2a
nnm« qwn, et ouidem, nt 2, 24. 27. 28. 20. (immo eadem) dowto.prefMgum cet. de quo
39. 47. 4, % 5, 6. 41. 8, 6. 37. 21, U. 29. iEnCfe in Italiam adventu, a multU scrip-
li. Nmpwedimtitt auari>a>H cet. cf. Juve-^ toribua expopito et a quibusdam indubium
nnL 10, 294. ct 12, 136. Nmper etlamdn vocato, v. Heyne Disqu. II. Vir^. i£oeidi
tenfmv sntls laBfD ndbflMtue» tU mede 22» prmfij^a. ab cJade, post cladem, ut a concioua
14, 12. 3«« 30, 7. e^ aL V. ad SU. 15, 90. 24, 22. ab Q. Fabu opibut mcuuit 22, M, U
A2
€X)MM£NTAR1US. IN LIVIUM. 1,3.
afr kii pntctplis 44, 34. vel ob cladem, ut « pndigio 1, 31. a coniemtu 6, 2. 33, 19 pr. ab irti 24, 30 pr. 37, 43. a I9w27, 17, 3. a cupidi- tate €t tMOMttete 5, 5. a vtreewndia 39, 49. a6 ^io6, A,abiwritu 7, 10. Sicetutruquemodo adcipere licet 2. 65 extr. a6 infeiiei pugna cet. Abuodat etiam ab, ut 10, 31, 4. et al.
6. «Nr^vra tnif ja rerum, pro nuijorum t. r.,ut c. 4. ad eunum juiti amnis pro juUum^ c. 9. visliti koijpUii foBdu» pro oioiotttm, c. 30. hae fUueia virnim pro Aarvm, 4, 8 extr. magi» neeesmriam cet. pro necessarti, 2, 50 pr sine uUo me^oris belli adparatu pro tnajoriy 2, 51. prariwg» pugwt eladem et hestema feiieilate pugnsB pro proxinuB et hestema, Alia hujut enallaces seu permutationis epithetorum ecempla iof. 5, 6, 2. 5. 39, 2. 5, 49, 2. 21, 10, 14. et paisim reperiuntur. EodemJac. Groo. refert 37, 19, 5.
7. primo m MdMtMam vmisse, in veterem Thraciam, ubi iGneam s. iGniam, AfKfftai^, condidisie dicitur. Cf. 40, 4. 44, 10. 31. 45, 30. et Heyne de erroribus ^nee Exc. ]. et II. ad Virg. Mn. III. ubi etiam docet, Anean perveBisse primum in Tbraciam, h. e. PaUenen Chersonesum, ct deinde in Delum, Cretam, Cytheram, Arcadiam, Za- cynthum, Leucadem, Epirum, Italiae litus, ^iUamf (v. £xc. I. ad Mn. V.) et tandem ad UtuBTiberis orientale et Laurentinum s. LoMirtntem a^rum, Ibi egresii Troiani castra muniere, cui loco inde Troim pove nomen ettf Qon longe a Louroito, (Patemo et Torre di Patemo, non S. Lorenzo) regia Laftni sade, refis Aborigmumf primorum Latii loeommque circa Tiberim cultoram, quos adpeliative ita dici putaot, tamquam al- rSj^^eemr, vel populum, qui non alium ex- pulerit, sed primus ex alia terra, ut bi ex Graeci^ in re^^onem desertam venerit eamque incoluerit v. Heyne Exc. III. et IV. ad Virg. iEn. VII.
8. dasm ad Laurentmn agrum tenuiste iter, peryenisse vel tetendisse, ut I>jam tene ap. Ovid* Met. 3, 690. et tenere r^ionem, ad Mendin, tinum cet. inf. 21, 49. 30, 25. 39.31, 45. 32, 9. 15. tenere poHum 22, 22. 37, 11. HtUM 44, 12. tatultrm 35, 43, 3. Tenum 36, 21,1. PAa&ira 36, 29, 1. CoreyramAb, 41, 3. fnoRlM 1, 37. £x his aliisque exemplis patet, prsep.ad pleromque oroitti, sed non- numqiiam addi. Eam recepi, quia in omni- Ims wre MSS. leg^itur ae vel ad Ltmreniem,
9» inter exerdtus eahUationem faetamj mu- tuam amiciti» significationem, junctis dex« tris. Cf. 7, 42. et ad Tac. Ann. 15, 16, 6.-* tpem a4firmatf confirmat, ut 2, 12. 7, 14. 8, 24 pr. 10, 41. 22, 13. Cf. Gron. Obss. 3, 6.
10. oppidum Lavinium, (forte hod. Patrica s. Pratka^ situm XX mill. pass. a Roma, In colle, (Monte di Levano, vel ubl nunc S. PetroneUflB fanum . est) sid Numicom s. Numielum fl., in quo ^neas, pupia cum Etniscis s. Rutulis facta, interiit : unde «d iip«s sacntttm ci sactUum et lucus, no<^
menque Jovit vel Patris Indigetit ioditum, relati& forsan ad cum sacris antiquioris numiois, a priscis ibi Latinis culti. Cf. cap. 2 extr. et Heyne Exc. 111. ad Virg. Mn. VI I .
CAP. 2.)~1. Beilo deinde ABoriginet cct. bsec omuia usque ad finem cap. vel ex Virfplio uotissima sunt. Cf. Diouys. Hal. 1, 64 sq. et de Tumo v. Heyne Exc. VII. ad Virg^. JEn. VII. de MesefUio et Cm Etruris opp. (htHl. Cerveteri) id. Exc. III. ad iGn. VIII. et I. ad JEn, X.
2. ^neat, adversus tanti belli terrorem — Latinos utramque genUm adpellavit, cf. Dionys. 1, 59. 60. qui verisimUiora tradit de foedere, jam ante congressum exercitus Troiani et Latini icto in has leges, ut Troiani ali- quantum a^i adciperent, jam ccBpti ad- versus Rutulos belli essent socii, et sermo* nem, habitum nomenque ab Aboriginibus adsciscerent, Latinus vero retineret imperii summam. Idem c. 56. et alii referant, Latinum in altero beUo adversus Rutulos, ad rebellandum solicitatos aTumo, periisse, et ^neam in universum tum successisse re^num.
3. Situtett, sepultus, tuper Numieiumfl.^ uUra, (v. ad 31, 47, 3.) vel potius ad s. juxta fl., ut 26, 42. 32, 15. 33, 6. 15. 39, 28. 42, 55. Sic et tuper ripam 27, 48. et 35, 33. SitiJ^euntur,quieonditi tunt: nec tamen eorum ante tepuierum est, fiiam jutta faeta et eorput tfianutan ett, Cic. de leg. 2, 22, 57. ubi cf. Wagner. Sed Dionys. 1, 64. tradit, ^nece corpus non inventum esscyeiqueex- stractum iip&or cum titulo: narp^i ^eav X^ovtoVy 8f vorafiov fiofJMclov ^evfia itixu. Cf. Ovid. Met. 14, 600 sq. et TibuU. 2, 5, 43 sq. Heroes s. dii indigetes, (indigenss, vel inde h. e. tenra geniti x^^^^*^ vel fyxApu>i, homines propter eximias virtutea inter deos relati Diique tutelares facti ; qui
Cost consecrationem tnd^g^laftaiittir, invoca<^ antur, ut Romulus 1, 16. Cf. 8, 9.et sup. adc. I.n. 10. — quemeumque eum dicijue fasque est, religiose monitum : nam neque humano eum nomine nunc adpellari, (quod in deos relati mutabant) et Jttum dici fas erat, neque eodem fbrte ab omnibus honore colebatur. Cf. ad 21, 62, 4.
CAP. 3.) — '1. fomea td tmp0rttim cet. i. e.' nibUo secius : nam tamen ssepe refertur ad omissum in priori membro oratiouis etsi, Contra tamen passim omittitur prscedente etti 8. quammMf v. c. 7, 19. 22, 20. 38, 9. vel prsBC. quidem, ut 41, 18.
2. taiita indoles, tantse animi dotes vir* tutesaue, ot 21, 2, 4. Taatiipsr, t^ diu, res publica JLotina et r^num puerottetit, con*» servatum est, salvum et inoolume mansit. Cf.4,40. 43. ad5, 44, 2. 45, 19. — Aaui nikUamib^am, haud certaverim, disputave- rim,prooerteadfirmaverim. Cf.ad2,45,7.
3. qwtmiimnm — pr0aer|o(ne§fotio)a<f*
COMMENTARt US IN LTVIUM. 1,4; 5
Jhmtl f forte pro etrtd; Cron. Sed ▼. acl 40» fabulis de Romulo et Reroo ficum Rumi'
9, ll.Duk.etDrak.adb.l. — ^'m*MeyLa- nalem et similitudiDem vocis nimtnif h. e«
irmim DatuSy^umt AtDamMy an nuyoTj quam mammae. De eognomhu %/oit, quod Al*'
kkf Crtum matn nahu cet. nam bec varie banis re^but fuit, v. Victor. Orig. G. R. 17,
tradoDtor. £Decnonnulli,prelerCreusam et de vetere Tiberis namine Alba s. AUnUd
et Lavioiam, uxores tribuunt Codonen et aiiisque super eodem nomine commentii
Autbemonem, in Arcadia, et Launam, Anii idem c. 18. Dionys. 1, 71. Heyne 1. 1. et ad
liUaniy in Delo ins. ductam. Hinc etiam Mn. 8, 330 sq.
diverse memorantur liberorum numerus, 6. Jb eo (LatiDo Silvio) ro/onue aitguot
nomina ct matres. Non defuere adeo, qui deducUt cet. Ab Alba Longa XXX coloniae
RoiBulum Remuroque profiliis-i£ne« As- io Latio et extra lAtium deductasy certe
caniique fratribus baberent. AicamMty ut novis colonis frequentate. cf. Dionys. 3»
ptcriqoe narrant, primum EuryUan^ deinde 31. Victor O. G. R. 17. et Heyne ad Virg^. JttlK«,etin fugademam i4scanius dictusest,^ A. 6, 773 sq. A Latino dicti sunt Prisei
ct cum patre in Italiam venit ; ut quidam, Latini, Gr. Ilp^irirot Aar^roi, unde tamen
io Troade relictus novum constituit reg- baud conligerem, vocem Priictesse nomen
nnm; nt a1ii,patre in Macedonia mortuo, propr., non adpellativum. Festus dicit,
ex Troade illuc trajecit, et iude in Italiaro. Priscot Latinos proprie adpellatot em^ quipriui,
Cf. Dionys. 1, 47. 49. 65. 72. et Heyne Exc. quam eonderetur Romayfuerint,
XVII. ad Virg^. JEn. II. ,j^ post Agrippam Romulus (Remulus ap.
4. ab situ porrectm, in longitudinem ex- OrOb. 1, 20. Ovid. Met. 14,616. etFast. 4, tentie, m «ftn^ montis. Omnia enim, quae 49.^ Silmusregnat — fulmineiotus;sed,*A. de corpore humano dicuntur, ad montem Dionysiofideshabenda^Allades, contemtor traasferri solent, caput, latera, viscera, deorum et Jovis fulminatoris imitator.— pedes. Em. Sic et Gr. vohsy fdxis cet. •— Regnum ei per matitie, de manu quasi io 4ibm forte dicta, quia in monte condita erat, manum, hYidirftt,eum successorem StiiSoxoiry sed, ut fabulose traditur, ab ostento aUm babuit. Hiuc rdigiones per manus Irodtfc, omi» cum XXX fetibus; de quo v. Heyne h. e. filio a patre, nepoti a filio cet. traditn Eac II. ad Virj:. JEn. VII. — Pax ita eim- et propagatsB, inf. 5, 51. Cf. etiam 9, 17» renermiy hac lege convenerat de pace, ut 24, 4. et 9, 14, 7.
29. 29, 12. 38, 11. et par eoftwmt tn has eon- B. sepuUus in eoUe — eognomen eoUifeeitf ditiones vel m hte 29, 12. 30, 31. 43. paeto eadem vox loco pronominis iteratur, quo emscntt sc. Inter Alexaudrum et, Pbilippum nihil frequentius eit Livio. Cf. ad 1, b$,
24, 6, 5. Sic etc0m»ntefM 24,27, 3.simpl. 11. 2, 32, 3. 4, 3, 2. 5, 15, 6. 5, 41, 3. 5, mmenii sc. boc inter annalium scriptores» 43, 1. 6, 2, 7. 6, 24, 4. 10, 18, 6. 10, 34, 2. i. e. bi conveninnt inter se de eo, 9, 16, 1. et permulta alla exeropla, quae tuma nobls
30, 16, 4. hoe eonvenit eum aiiquo 23, 39, I. passim laudata 8UDt,tum a Drak. ad b. l. et de legiheu eonvenit, de latore discrepat 3. 31. a Duk. ad 1, 53. Hec ad gratam oratiouis Nam contra etiam dicitur diser^tat vel dii- nef^lif^ntiam refert Emesti Opusc. philol. cr^af rst et inter anetores H, 40. 22, 36. 61. p. 133. Verumegoquidempleraquemalim
25, 28. 29, 25. 38, 56. Etiun passive did- logratae iDcptcque glossatorum sedulitati tur quibus eonventis 30, 43. tribuere : et ita quoque judicasie videretur
5. SiMus deinde rmat, Aseaniif, in om- Gron. qui alterutrum verborum bis posi- nibos libris h. 1. &l9iuM legitur et Ap. tommplurimislocisejiciendiuncensuit^ubi Dionys. 1, 70. etsi is tradit, Laviniaro, As- taroen Drak. vulgatam fere lect. defendit. canio privi^o re^um auspicante, prs 9. twrMtindiadrtatit,utc.6.,respectusaeta- metu cjus in tyiw (8\a$) aufu^se, ibique tis, qusB filio natu majori jus succedendi dat. Slcttcai, postumum Mjiet5 filhim, inde ita 10. stirpem fratris virt/cm, ^gestum f.-^ dictum, peperisse, qui Ascanio fratri in — Rhett Silvi^ s. llisB* cf. Dionys. 1, 77 imperio successerit. Eidem si fides ha- sq. — Vestaltm ceU v. ad c. 20. n. 3. benda, re^es Albiuii hoc ordine re^amnt,
iduBf 6 annos, iljMtitiu 38. SUvius 29. CAV.i.y^l.SeddMatwrfatUorigoufbis^fsL'
^moas Siivhu 31. Lattmtf 51. Albas 39. tum,deu8voIebatutique,eamcondi;Bauer.
Capetus 26. Cms 28. Cs^pifitff 13. 716m. — ^eettndtim, post, (ut 2, 5 extr. 24, 10. 18.
nut 8. Cqui Dbni» Enstatbio ad Dbhyi. 21. 8, lO.ubi v. Drak.) cfeortimopef, potesta-
Per. 350. aliisque TVmius dicitur) Agr^ tem,imperium. Cf.ad 9, 41, 3. et30, 42,7.
41. AUadts 19. ilwiiftmii 37. Proeas 23. 2, Vi eompressa, stuprata, Ftstaiis rirgo,
4iiMfiiii 42. Alii alla re^um nomina et Rhea Silvia s. llia ; de cujus partu plura v.
anoos re^ edtmt, magis arbitrio, quam ap.Dionys.1.1. — incsrte ittTJni,ci:^usauc-
certa auctoritate ducti, sed plerique rotun- tor, quomm liberomm pater ignoraretur.
dum, qucm dicimus, numemm CCCX 3. foeordos vincta in ctfstocfiom dalttr : pti^ros
amiomm. ▼. Hejme Exc. III. ad Virr. JEn. in prqfhientem aquam mitti, abjici, exponi, (ut
XII et in notis ad J&a. 6, 760 sq. ubi etiam aiM^atus ap. Cic. de leg. 3, 8, 19.) Jubet sc.
■umet, fabul« de Syivio !n nfltit educto rex : nam praecedit a cntdeiitatt rtgia, (forte
locum fedsse vkleri nomcn ipsumy uti rr^s^ etLiviusorationemvariavit,utsolet.
6
COMMENTARtUS IN LIVIUM. 1, 5.
V. Mi 5, 19, 3. et 2S, 6, 7. Dur» tameh «st •Uipsis.
4. Forti fuadtan divautia sc comparsta ; Gron. Sed ita vix recte dici potest, et vel ▼oc. dhmitui «lehsidum videtur, vel le^en* 4iimfnUqmdamdivim,M^Ttrirvx!^, aut po^ius cum Gnxt. et Bauero forU qnadam an dimnitutj ut casu quodam, an divinltus ap. Buet. Claod. 13. Cf. et Plin. Pan. 1. et Aur. Vict. de viris inl. c. 1 1.
5. ad/ufti, jnstam, cunum arnnai, Cv. ad «. 1* n. 6.) ad amnem intra justos sqob flnes et rifms currentero : nisi justus amnis M f>em> cui slagna obponuntur, utjusia tnt iteiafugna 22, 28. juMus dux, verus ae legithilos, 25, 1. Jutlus mila 24, 14, 4.
Sibostibponuntur ibi voUmas, (v. ad 22, 57, ) ntjusta arma h. e. le^onum (voiwrx/a, completa armatura, ap. Polyb. 3, 62. S, 4, «S3. 6, 23, l. 10, 20, 2) 38, 22. armis «^eUtQm, de quibus v. 26, 4. cf. ad 4, 27. 6. ct 6, 13, 3. Ceterum ad curtum justi 'aauut esse redundantiam pro ad ewrsum «moii, nonet Bauer.
6. fuaiMti ianguida non est valde, ad- modiMB lanf^uida, (quo sensn quamivis h. I. «t pwsim (Uci monent fiurm. ad Phsdr. 1, "28, 1. et alii) sed quantumvis lanf^uida, 4|«aaivis Uni^da esset, ut 2, 39. 51. 54. 5, 6, 2. 22, 8. 38, 19.
7. ta pranma «d/nvM, in pro&imo loco, qut 'aqnaivperripam-e^ssaadluebaCur; vel in proxima aqua nuper ripas efltesa. Sod -fbrsan alwMleg, cum Gren. ci;^us adnotatio est h0c : Eissvies est inundatio vel eflfuSio ot exoursus aqnse, sive vdbemens, ut im. Ovid. Met. 15, 267. Justin. 2, 1. (ubi male le^itur tnktvies, Isordes extrinseeus adspeise, ntetap. Tac. A. 12, 51.^ sive moolcus et cpiatenus resta^at evehitque •e plurima vnda: (ut ap. Tac A. 13, 57. et Cmt. 6, 3. 8, 14.) nam usus voluit, tkmem «oeari «taf^ntem «ndatm, etsi non ita dlcalar adicre fluvius, nt et adUtere dici fluo tum qaacumqoe excurrat,iuUuoMNi noo item.
8. Ami KmUnalem totaimque fabulam de Jlomulo et Remoalupa laetatis peperisse ^idetor i|pM>ratio et iavestif^tio orifrinis, «lam AMnomenhabuerit. Hocqiddam dedueuBt a P^/tth virtote ac robore, alii a fittmon, prisco Tiberis nomine, (a ^i , ^iot) ■lii a Roasuioy et hi^us ficosque "nomeo iiide quod mamma vcteribos Rotnanis dicta •it fnma •» naRtt et ncmm. Cf. adTacAnn. 18» 58, 1. ct Hard. ad Plin. 15, 18. s. 20. fteus mtitey nostra etate, Ruaunaiis dicitur ; oHmaRemnloBflamiaiBni veoatamfinmtttem" pore RonratiyvelaKqnamdiu post. «Vanum baiid dobie: neqne «nim, nisi a Romulo, hat mlior nomen ttlud postea trant; quod vd^Grammatloaratiooqsisat." Baoer. Cf. Tac. 1.1. et Ovid. Fast. 2, 412. ubi v. imtpp.
9» Tenet famoy parum prababiUs^ ut et rdiqua, giperfjw «m p«#r»«OB nudos^ sed in •hm^ quod «Bidit etiam Dionjs. qni ipsum
adeo alveum postea Numitori sub pallio adlatum dicit a Faustulo, ut lidem indicio suo faceret. Fama passim dicitur omnis traditio et narratio, etiam historicorum, ct fama tenet pro faata est^ ut 33, 3, 4. et 39, 22, 3. vel adhue est, (uifama okimtit 8c. se 21, 46 extr.) durat, (erhiUt sich) ut c. 17. 2» 3. 23, 12. 18. 44. Aleeus propr. vel iolerior pars navis, carina, fui^us, aut ipsum corpus, (BMm^f) et hinc, ut earinaf totum aavigium, Cut 21, 26, II.) vd labnim soU- umque, inpr. balneare, anii^, Watme^ Tnig. — sutmissas fmebuisse mammus, Gr. fMor^ (ntixta^y Schsef.
10. LartRtiom, vuigate eorpere^ quum se corpusqoe suum omoibiis promiscue prosU* tuis«et, (unde vuigatum onrput pro petlice s. prestibiilo inf. 39, 53.) lapam tnter pattoree tweMom. h. e. scortum ; unde lupanar, Cf. ad 2, 29, 5. Laurentiam alii. Sed Lami- tkaa prsBlierunt optimi Ubri, Dionys., Plut., Festus,Macrob.,GeUius, LACtant. et fasti.r-i.
— itaqueedueati : rh fue addi non placet : oml- •ere eilam Gron. Ot Crev. ut tan^uidius, et qnia non si^ificatergo.* quin tnne quoque» utc5.n. 7., sinefMprttfertUvius; Bauer. Cf. tamea ad 3, 30, 3. 23, 35, 5. et al. Cetnum probabilius est, Romulum Re> mnnM|ue non inter pastores adolevisse-, quod Livhis refert, vui^rem sequutus ^mam, Sed Gneca euaque ori^e digua institutSonlB Gabiik fufsfte formatos, qood tradfAtDiomys. Hal. 1 , 84. et Plut. Rom. 6, 6v
1 1. nee in ttatmHt, dmni, nee ad pecoro, iu pascuis, tegam eswBwds^ venantes, peragrart eirea taUue^ hu e. saltus, qui circa erant» vicinos. Cf. ad 1, 9, I. 1, 17, 3. 9, 15, 1. 21, 49, 4. 29» 29, 1. 30, 9, 2. 35, 12, 2^
— f«&0fvsMm<0^miquisito, conlecto, parato, nt Gr. Afoi AOfi^arnr de SBdiAcio surgente vdarbbre; Beaer.
12. ferat tubtisterey ut al. Mtsrt entey tekty vtUnere, ettoere (Jaculando)*ut fcn^ stent s. subsistant inhibeantque curtum, h. e. eas figcre ; vel InpelMm earum sbtere, cohi- bere, ■ustiaere» exoipere, ^woart^ et ^- arme^aiy nt iulsiilfrf Bemanum 9, 31. At jaMiters «titfid est ei obsistere, resistere, ut 27, 7. nbi v« QfKm. et Dmk. Cf. Heyne ad Tibntt. 4, 1, 195. et £ni. clav. Cic.
13. Sffia ae joeet^ (de quibus v. cap. seq.) tes eerias actadicraa, csJefrfarf, ssepe et cum multis peragere,etertere, aptare« tractare, iis apeimm ^hw^k Cf.nd3»3i, 5. 5, II, 5. 34» 61, 4.
C AP. 5.) —I . Jem tumfumtfenatt tn Po^ iina meaite (propr. snb eo, od c)ns radiccs) JJapereal Ase, i. e. qued etiam nunc in usu «tt vel oetcferatur, qood mmc videmus, quafe bacmlate est. Cf. ad 1, 42. 7. 1, ^» 10. 6» 4, 7. 2, 13. 25, 40, 1. 39, M, 2. 44, 9, 1. Xiipfiioal festum ^el tiitmibui notam , qood agi ■eeleimt ia Konerem Pafels, ^ucm |am oltm^qperaiii liyAPiMi, A^««Mr, dlctum
COMMENTARIUS IN UVIUM. t , 6.
^ULbnt a kAmoiSf hipU, quos a peeort •reeivt : onde Litpma (Idpot arccnt) Pan, Ijtpgrci elus sacerdotts et LuiwrMt festum. Vemm Fuiit aomen fuit AMcaTof . lAfctntt «Inctum ab oppido ct monte Arcadi«f (AMtcia €t Ipf r /Uacoior) at Apollinis A^tief ▼el AAntos, et gymnasii AtheD. A^irciov.
2. a PmUma» (ut ap. Virp. A. B, 54. 341. al. a/td Gr. IlaXXdtmor et naXdrrior) «trbo ^roidifla, PaUaMtiMm, dtm Patatwm wtonUm mdptUatum, ut et oppidum vel arx, in Poiatnio mmtt ab Evandrb exitructa. Vul^ Pakh- thaam legitur pro Palmtitm. Sed PaMaa» est substant nt c. 6 extr. c. 7. et 33, 2, 10. 29, 37. Sic Gapttoiiian etlam roons dicitur, et r> Afitm Umtf (sc. Ipof ) ap.Dionys. passim, nt forte ifffnttiiaai inf. c. 6. 33. (utjungtrttur Paiotio Ammthmm) et 3, 50. De PaUaiifio, EmndrOf fabuloso beroC, ct Gmnenla matre cjus, plura V. ap. Dionys. I, 31 sq. et in Heynii £«c. 1. et not. ad Virg^. A. 8, 51 sq.
3. fiu or oo^OMoro^mufiiai, s. Pallantlno, (nenpe qnot oppida Arcadum, tot gmttra i. e. popttli, ut Volscorum, 2, 38 extr. Etruscoram 1,8 pr. Locrorum^ oo Imiiorit IpMy oriundus ftierit et tenoent ea loca; Bauer. taMorit pro tomiorat ex phirimis opti- nuaque MSS. recepi. — oiuititanlo tempetm mtOMt: nam LX annos antc Troiam cap- laai eo dnce eoloaia Pdas^rum ex Arcadia in Italiam seu casu seu consiKo venisse dicitar. — • folfimo, hados solennes, ut mox Uuiiorwn, doorfia&r, ludus, vel quidquid in eo spectatur, vel cjus arcumentum.
4. Lyemmm /^Niareposui pro vulf. ly- cfian. V. not 1. qmem Pana itaNaiii dWndir «o- caiiMif IaMi», forte a cupiditate tnomidi b. e. coacumbendi ; ut Sylvanus ct Faunus Jmemkmt, — fsARHio noluai, quidam MSS. ct eikL f. flotwn, psob. Burm. ad Virf . Ecl. 5, 74. Prastlterit wtonio ot «otuai.
5. irmmpntdm oiinW, ob prsdam amis- sam, ut pasaim de re, propter quam ira adficimnr, v. c. 4, 58.5, 33. 8, 12,5.9, 8. 34. 21, 2. 24, 30 pr. 27, 7. 37, 51. Sic et ad temrtm traiueti tiham eserciiut 9,39,1. pudor non Isti aocilii et ij^noHilnMB 21, 16 pr. 35,37. forte et ad «fmiHcj tmlno- rwi 22, 5, 3. et similia. Cf. ad 1, 42, 2. 2, €, I. 2, 10, a 4, 6, 6. 8, 13, 2.
6. «Ilro oJfiiiiwifii, insupcr, vel podus adeo, quamvis ipsi essentlatrones adieoque adoMantf. cf. 3, 62. 3,27, ad21,28,6. Drak. ad 40, 12, 4. et ScheUeri Obss. in C^. p. 41. — Oriiwini dblonl, ducebant, vcrtebant, looo cnminis pntabant, ut dare afifoid olieiii «ilioy laiidi cet.--tn ^Mnitorif i^foo eat» ad iMBe et seqq. intcUegenda tc- BCMMlnm est, Numllorem tantum regno privatQm, cctenuD snos afros privatamque dl^tatem omnem, ut fratrem ng^, ser* vassTj drei qnoque (quam c. 6. a rtgia di- stinMris} AfbaiMs pnslBisse; Bauer.
7. Aelltalliir<c«t.h.e.ra8iccomparata, proplana» lttM|«e> hkmc, ef|o; utpattfan
jte et ita, v. c. mox ita molte lubacttUy et ila umluftte (tum a Numiforc, tum a Romulo) T^c/o/iiSN«rftlur. Cf. ad 1, 10, 2. 1, 17,3. et ad alia loca, quibus vnlgo ita^ lc^tur cx interpret.
8. laiMliclo ipet fuerat, ibrte opinio, su-
spicio, ut 2, 3 pr^ 21, 6, 5. etfperarr passim
pro suspicari vel exspectare, unde tiupemtuin
3, 26. de re mala. Sic et iK-eiSf iXMlfeiy,
«IXvcai^fM.
9. roai tnwiaftyrawi, fMsi attt per oeeatumem cet. Livitts distlngpuit rcm maturam ab ea| cujus apcrioidsB aut occasio aut nccessitas sit: itaque, etiam quum necessitas erat, tamen inmatura res erat, i. e. cifius, qiiam vellct Faustulus, aperiebatur ; Bauer. Pro eperiri suspicari possis patefieri, quia mox sequitur opfrii. Vid. tamen ad c. 3. n. 8.
— eon^Mtrondif, v. ad c. 8. n. 4.
10. tciteiUnitqite ee dentum pervenit reccpi ec. Flor. etLovan.3. pro vulr. oodfmpfr- «ontl. Idcm probarunt Crev. et Drak. ad 32« 14, 2. — ^/ubo .^MafttUfli, conferta manu.
CAP. 6.) — 1. tnlerpriiniiiatianti/tiim, initio tumultus, ut ad primam auromm c. 7*primo vetpere 35, 30. et prtaio vorf 26, 25 pr. 33;^ 3 pr«
— r^iam -— tn orofm, v. ad c. 5. n. 6w— •«
— aiNKafaftrecteIcg^tur,nonadvocafift:duo * enim si^ificantur, in arcem evocatos militcs, et a re|^ tuendo avocatos ; Bauer^ Avoeore Gron. interpretatur r avertere a cogpnoscendo vero periculo, ne auxilium, quo maxime debebat, ferat, et sevocare partem populi a ma^stratibus seditionis causa. Similiter 43, 16, 5. ovooatamaff opn* eionem trHmniut qnettm : laanavoeare eoneionem est abducere eam a mapstratu, a quo ad- vocata est. Ch loc. class. Oell. 13, 15 cxtn — psi^fro, venire, ire, ut c. 7. (ubi cst synon. verbi «odifro) 60. 3, 6. d.
2. ocmtno tn^rtffi, uterque slmul. Cf« Virir. A. 2, 212.
3. tuporfrat muititudo cet. h. e. Albe t% Lavinii abundabat, vel uimia crat incola- rum copia.
4. Jntfrvfnit dehnde Kit O0gttati0nt6us, su- pervenit, adcessit, (non quasi turbaverit cogitationes urbis statueode) aintian malum, quod avo ipsorUm nocuisset, non, quo ipse peccassct, sed, quo in eum frater; qul ta- men et ipse, ut frater avi, iatcr avos Romutt tt Remi censeri possit; Bauer. ^lviliiai maium eadem infausta de regno contentiOji quae inter Numitorem et Amulium fiicrat
— fadum eertamen, de quo v. cap. 7 pr. Mox ante ^oniam gemini etttmt Bauer snbplet: nam oonvenerant, seu quippe pactl erant. Sed malim exemplo aliorum pott prtndjpio maximam, et post taipfrio rwfrfl minorem ponere distinctionem. Novi vero capitis iaitium videturdemum faciendum a verbis cap. seq. Jtu tthU pftiluf ect.
5» «tolii oirMMidia,, ut c. 3. ubi v. not 9.
COMMENTARIUS IN UVIUM. 1, 7.
— quorum tutel* ea bea euent pro : in quo* rum tutela, ut 21» 41. 24, 22. 42, 19. Cf. ad3,62,5.et21,4l,7.
6. Palatium -^ Aventinum, v. ad c. 5. n. 2. — • ad inaugurandtunf ad aug^rium capieu- duro. V. ad c. 36. n. 4. — templa capiunt : iiamf«jiip2tundicituroroni>>locu6 loaugurAtus et sanctus, sed proprie, a tempUtndo h. e. con- templando, tum editus locu3, (arx c. 18, 4, 18. 10, /.)abaug^ribuscertoritu caj:>(tu,. tum spatiuro cceli, (oluyurH^pioy) in omnes partes et quousque prospici potest, patens, et in Ulo loco ab augurc a^tum h. e. defi- nitum liiuo, ut intra bas coeli partes aug^u- rium capiatur : (de quo ritu aujpirum v. inf. cap. 18.) hinc et asylum 2, 1. curia 1 , 30. 37. 49. 52. 39, 5. 41, 15. subg^estus s. locus pro rostrisy es quo coociunes babebantur ad populum 2, 56, 9. 3, 17 pr. (qus loca alii de tribunali adcipiunt, ut et 23, 10, 4. sed agptur Ibi de comitiis tributis, que in foro, quod et 2, 56. memuratur, vel in circo Flamiuio, ut 27, 21., vel in Capi- toHo, v.c. 25, 3., habebautur, ut centuriata in Campo Martio) 8, 14, 12. 8, 35, 10. locus Campi ad aram Martis 40, 46, 3. Locus in templo illo, ex quo capiebatur augurium, dicebatur tabenuwulum, v. c. 4,. 7. Templa vero et adet sacrs etiam pro eurlii ponuntur propterea, quud sxpe in ii& senatus habebatur, v. c. BcIIod» 30, 22 extr. conl. cap. 23 pr.
CAl*. 7.) — 1. Priori, prius, Uemo — sua tmUtitudo — tempore pr(ec«pt0 cet. uamDio- nys. tradit : fupij^ovrtu rb vKijdos &irayBtx^, Tovro 91 Qbrois M^ok Trapiex^ <pi\oTipias, tra ^Brrov hr^cu rp wpbs iJik-fiXohs VlAAp T^ (ipya. eHruut Z\ rov fuylffrou iraicov, ^dveets, iy4yero' o% re yip vposytfiiid4vres atiTOiff, rhy ieurr&y iny^iju&va cicaoTot «cvSot- ywnts &s iiFiTffieioy awd^w ipx<ity, hrppov, Idem c. 87. dicit, avuro suasisse, irtp &y wporfy^icp^hrovsCpvtdfseiriaTifi^fvuMrif rointp aipxw TJis iaroucias*
2. tmpore praeepto, quod tcmpore praece- pissent seu prius hai)uis8ent au^rium, ni^tifii trahebaat ad se et ducem suum, Re- mum, sibi vindicabant jus imperii.
3. etrUsmine irarum, irae certatim quasi Indulj^entcs. Ejl ira ; Bauer. — novo» trans' sUuim nmrotf non lapideos, (a Tarquinio demum structos ; v. cap. 36 pr. et 38.) sed forte ligDeos ; Glar. Potius cespitiiios seu Yallum, aut lateritios ; Drak.
4. 5fe detmie sc transsUiet, quod e feqq. repetendum, (▼. ad 21, 43, 4.) vel peribit, tractabitur, punietur, vel, ut cap. 26. n. 2. obihintf^ut 6, 40.) sie eat sc. in perniciem B. malam crucem, vel sic abeat, sic ei de- tur ; (cf. Drak. ad 37, 18, 1.) qualia verba omlttuntur ab irato, et eo, qui re et facto cooidAium declarat. cf. ad 22, 50, 2. — qui^ eumque ne quis adceperit pro quisque: sed et 3p 37. extr. fuidquid (cupitum) est Qmj^e,
vnumquodque; Bader. C^terum de hae vulgatiare Juma, qusB ficta tantum erat Ro-« miUi excusandi causa, v. Cic. Off. 3, 10* Remum tamen a Fabio tribuoo Celcmm ccsum fuisse. alii tradunt. Cf. Dionys. I , 86. 87. qui etiam Fauftulum obtnincatum dicit, quum rixam pugnamque fratrum dirimere voluerit.
5. Greeo ritu HereuU sacra faeit ; cf . Ma* crob. Sat. 3, 6. etDionys. 1,11. Fabula Italorum domestica de Caco et UereuU ab historicis et poctis varie ornata est Cf. Diouys. 1, 39.40. Vir^. A. 8, 184—305. Macrub. Sat 3, 6. 7. Cassius et libri Pou- tif. ap. Aur. Vict. aliumve auctor. Ori^. Gent. Rom. c. 6—^. Ovid. Fast 1, 543 sq, Prop. 4, 9. qusB etiam loca class. sunt de Potitiit et PinaruM, alque Ara Maiima, inho- norem Herculis, ob caedem Caf;i> prope- foruro Buarium (hod. Cainpo VaccioOf in. quo etiam fuere ledes Herculis Victoris et statua triumphalis eidem ab Eivaudro sa- crata, dequibus v. Liv. I0,23.et Plin. 34, 7. s. 16. 35, 4. s. 7.) ab Evandro vel ipso Her- culc (v. Ovid. Fast. 1, 581. et iuf. 9, 29.34. ubi Livius, alios forte auctures sequutus,, sacra haec ab ipso deo instituta dicit ; cf . nut. 11. et ad 1, 55, 4.)exstructa, adquam, tamquam sancdssimam,juramentaetpacta usque ad tempora Nerunis, quibus cumt fano Herculis exusta est, (v Tac. Ann. 15, 41.) sacra autem Greeoritu fieri solebant et hinc capite non velato, ut in sacris Rom., (v. Virg. A. 3, 403 sq.) sed aperto, de quo V. Macrob. 3, 7 extr. Dionysius tradir, aram ab H^rcule Patri vel Jovi Inventori, aram vero Maximam ab Evandro Hcrculi positam csse : utramoue vero eamdcnt facit auctor Orij^. Rom. Dc G«ryoim trictpi- tis vcl tiicorporis armeniisex Erytbia (Ga- dibus, vel potius insula prope Gadcs sita, uba mira pascuorum ubertas erat) ab Her- cule abactis v. Heyne ad ApoUod. 2, 5, 10. Ceterum Herculis nomen variis Ita- lorum mythis inscrtum, et fama Italias ab eo peragratas servata est multis fiabulia ct monimeotis seu vestig^is ubique ostcn'» tatis, v.c. Herculisportu,promont. Hercu- leo, Heraclea ct Herculano oppidis. Cf. Heyne ad Vir^. A. 8, 202. et Exc. XIV. ad Miu III. Livium multis verbis retu* lisse fabulosa de Hercule ejusque ara max- ima rt conloquio cum Evandro, ct contra silentiu praetermisisse legcs aRomuloUtas aliaque longe magis necessaria, valdc in* probat Glar. Sed frravitas priscarum my- thicarumque narrationum, inpr. dc Marte et Hercule, ad RomaoorumcBtatisqac L4vi- anae judicium est cxieenda. Conf. Hcynii Diftqu. U. Virg^. ^neidi pramissa ipsaque Livii Praefatio.
6. avertere preedam, facere ct abigcrc, ut 37, 8 extr. Similiter owrtfr» pmauam pufr- Ueam 6, 14. 33, 47. furto abisere (cntiMn- dfn) ctpcr fraudem in rem auam^couvertere.
COMMENTARIUS IN UVIUM. 1, i.
MwfSfw^ai, Sed alio teosu mox LiYiut dixit — ■JWifcpBM, coaversot, circumactot, et retro ■ctusy ut ixi^ dLwoffTftit^ de timili fraude Mercuriiyad Cacum trantlata, iu Homer. H. in Merc. t. 76. «wnof batm et quidem «ri- mimm fummqugp., ut 21, 32, 8. et 35, 34, 3. mwtrmthon^eTmiamqyam^mMficwn potsit, i|uim Liviut paullo pott dixit aeUt bovet qum-' dmm — rdkUaitm et tiiehifBrMm baum, Sed in talibos uon est an^tandum, et 6ows, ut cmM, evitt, laoy eqmay 4 fXo^f, il fenros, wdfh- SeAif» «iifr, tfteros cet. promitcue de ntroque texu dicuntur : unde alii Gerjronit boves masculos, alii femineat, et Diome- den alJi equit, alii equabut tuitab Hercule •bjcctum, memorant. Uia tamen conjec- tura firmari potett co, quod ita «quaiitas dictionis rrsUtuHttr, et veteres scriptoret» prvcipue Grsci, in bis sstpius femin. ge- uere utuntur — apmdo eoatpuHiiet plco- oasasi tpccies i tcd nun ctt: nam agemio ob|H»itur crmaf : unde ett, qoasi cum em- pbaai, more solito prs se agendi adrersos, capite in locum vcrso, quo etsent agendi'; Bauer. — ad jniatam auroramf v. ad c. 6.
n. 1 • — P^j^t ^* ^^ ^- ^* '^' ' *
7. es lo€o vrfetto past. sentu pro infestato, ut 6, 5, 3. et 10, 46, 4. et hinc intuto, in- sidiis obnoxio, ut c. 47 pr. 2, 11, 49. (ubi tuta obpoountur vfettit) 9, 37, 10. -^ ad dmideriumy propter Jesiderium vel detlderio, reiittmrum mtugutenty ut ad mietum eoneedere 2, 45, ad voeem terrormmve mumeri 5, 46. ad eoaii» Ua trepidara 3, 49, pro quo trejiidare eomtilUt dicitur 2, 28 pr. et 6, 35. Cf. ad 1, 34, 5. 4, 17, 5.et 9, 39, 1. — vok Hereulem eom- cvrf ie, advertit, fecit, ut eonvertus ttaret ct adtrndcfct ; Bauer.
8. Etamder — vemerabUit vir miraeulo 2i* mwruaiyqui literas, rcm feris hominibus, qualcft «um circa Tiberim' habitabant, mi- rmbHemj secum adtuline ferebatur, ut et Muticam aliasouc artes et vitte humanioris insiituta, (v. Dionys. 1, 33.) in his artem vaticiaandi. Carmumia ejus suffr, fatiloqua,
(, ad quam antiquissima Italorum va-
ticinia s. carmina referri solcbant, et cui %aria tribunntur nomina, ab arte petita, Cmnaemta, s. Carmentis, Themutf NtcMtrote, Porrmmm et Poitoerta s. Potivorta, Eam Donnulli edidere Nvmpham et Mercurii cooiagem, (undc h. 1. ci tribuitur dimnitatf nisi potius hae voce ars sola vatidnandi designainr) arBqucci dicata cst ad radices Cuitolii, quam sob portam CarmmUdem se viifiise didt Dionys. quem vide 1, 31. 32. Cf. H«rne Exc. 1. et not. ad Vh^. K. 8, 51 sq. ei aM sq. Memorantur etiam Canncnta- iia sacra, CttrwswfM tedet^ ad.radiccs Capitolii, <T. inf. 5, 47 pr. Otid. Fast. 1, 629. Plut. T. 2. p. 278. et Diooys. 1.) Ciwwmfii s. Camem^ taiit forta ct >laaM» h. e. saccrdos. — aiifs StbmUitim /i«iHMi atfvcalMa. v Heyne Exc. V. adVirg. A. VI.
^. kmbihm fmmamque miri fffifoeiitwi, ati-
quantOy multo, (r. ad 2, 39, 1.) amjdutrm auguttioremque humana tecundum notam Uiam iidem opinioneroque de diit et pritci» quoque lK>minibut heroibutque. v. ad Sil. 6, 426, et 15, 21. — Sahe, ut Gr. x«^Xf voc. pietatit et honoriti, quo compellatur^ cujut favorem cxpetimus, sive tit deut, tive homo et ret divino hooore colenda. cf. c. 16. — eecinit, vaticinata ett, ut 5, 15 pr. et a). nam vaticinia primum vertibus comprehendebantur.
10. Aram Maximam, v. not. 5. ^ tua ritUf a te instituto, vel tibi conveniente et grato. Cf. not. 5. et Ovid. Fast. 4, 660.
11. adcipere te omen divinitatis, ut 5, 55. et 9, 14. uam veteret putabant, ominaotten' taque in hominum potettate ette^ ae, pnmt quttque adeepta etunt, ita valere, (Pliu. 28, 2. t. 4,f adeoque vel inpleri et evenire, vel eludi et averti, ti hominet indicarent facto aliquo aut dicerent, te omen vel adeipere vel non adcipere. Quo etiam spectaattum for-' mulaeomendii avertant et «ftioverruiieenf, turo deprecationet et inprecationet, quibut tu- perttitiosi horoinet trittia omina a te et in aliot verti poste credebant. Omen tamen h. 1. heros vel deut ipte adcipit inpUtunu
fata, h. e. perfectunis, ut Carmentae pr«- dictio eveniat, ut 8, 6. « Inpierefata rcddere praedicta, eventum pnedictis; duo notat timul: active, facere, quod tit in fatis; pastive, tubire, adcipere exitu. Ara eon' dUa atque Wicata, aut ab ipto Hercule, aut ab Evandro ; utroque enim auctores tra- hunt : qui conjunri facile poterunt, tf, justu et auctoritate lierculis fecitse Evan- drum, dixerimus." Bauer. Cf. not. 5. Mox ineiute rcposui pro. inelittt. v. wd 22,4,1.
12. Eita adponebantur heroicis tempori- bus in epulis sacris, et quidem primum, (v. Hom. 11. 1 , 459 sq. 2, 426 sq.) posteriori aevo diis cremabantur. Adponi, ut TaparU ^ta^m, de ferculis in mensam inlatis. v. Dralc. ad 40, 59, 8.
13. «xtitodsm, comesis, oicefanomivnirinf dapem, ad victimsB carnes, qusB non ado- lentur. Sic ap. Suet. Au^. 1. rdiquim ob- ponuntur ertit Marti redditit. — eitit toUn" mum sc. sacrorum s.sacrificiorum, fn his so- lennibus mactatorum. ** Extasunt cames victimarum, quibus vescerentur convivc, non quod diis obferretur ct redderetur, sed tamen pars et reliquic victimarum, ut an. Virr. Ge. 2, 396." Bauer. ^
14. genut omne Potitiorum tnterOt, post- quam ab Ap. Claudio pecunia conruptum sacra ifrvii publieit prodiderat. v. 9, 29. et 34. Cic. N. D. 2, 4. Vict. Orig. Gent. Rom. 8. Macrob. Sat. 3, 6. — tacra una unica, sola, auteepitf recepit, instituit, in- duxit, ut tuteipere reiigionem ap. Cic. Verr. 4, 16.
C AP. 8.)— 1 . cealeieere in populi unius corputy
10
CQMBiENTARlUS IN LIVIUM. I, 8.
V. ad c. il « a. 2. ^ jurm dedit tc. niQltitu-* dial s ted nHttnd hi8 dixUset vocatiriid cMur. mu i- UtuiM i BttUer. — Qtuitto ctiiicto/tfr«, h. e. tum demu^fi, ut 21» 13. 17. 24, 30. 26, 24. 29» 3« 30» 37. 36, 4. — a6 mimsroaviia», ex eo« propter iUuni. •— ttqaMXvan tmmertMi, amplexuin CMe,teauisse, praetulisse; Bauer. 2. CM. hmui jxautett earum maetitue en», (quod verbum etitm abetse poterat) mihi placetflubet, rectum videtur; Bauer. Cf.ad
2, 54, 16. — €t adparitam et hoe gemtt mi- Bistrorum, sc. lictores. Sed potiut adpmi- tmm ktfcgeam (hujus ^ocris, tive hoc genus adparitorum, qui lictores vocantur) cum Jac. Gron„ vel et adpmitorwn hec genu» le- gendum videtur. Nam adparitore» dicuntur omnes minittri, qui ma^stratui adparent, b. e« ministeriosQo presto aunt, vel adsunt, ti forte quid jubeatur, lictores, (qui hac Y-oce etiam comprehenduntur 1, 49. et 4, i4.) viatores, scribss cet. (unde Flavius •criba odforens itdUibut 9, 46, 3. GeU. 6, 9. et eilpanlvr scriba Verris ap. Cic. Vorr. 2,
3, 78., et adparitoret quidem haud dubie }am Albanis fuere reribus, non vero, Livio ludice, Uetont, Vuljpitam lect. defendit Bauer, putans, Uctoret et adparitoret semper dittingul, et lictores quidem 1, 49. haud dubie una este intellegendut, ted aliam h. 1. rationem este, ubi de his minittris data opera loc|ueBS livius propria vocabula adhibere ac distinguere debuerit. Idem tamen ooncedit, adporiioret i^eris nomen etse, cui Uotoret subsint; eosque non sem- perdittiafttiiexsupradictitpatet. — ttUa ewuUt^ qua primum reges, deinde magis- tmtus majores, qui inde eurulet dicti sunt, iuebantur. Ortus vulf o creditur hic mo« inde, quod senatores prisci, rure evocati, curribua venerint ad curiam, et inde do- mum redierint. De forma sellie v. intpp. Suet. Auf .44. etSpanliem, diss.X. deusuet pr. num. — toga pretortmy v . ad 22, 57, 10. — • iUi,bimcnumerum,habttiste£truie0i,ec XIL popuUt s. civitatibua prindpibus, in quot primum Etruria omnisque regio cir- cumpadana ab Etruscts, trans Apenoinum late omnia tenentibus, descripta fuit, (v. ad 4ff 23, 4.) comimmiter creaio rege^ qui propr. I«eme s. LtAeiimo diccbatur, et orpa' mfti Plut. Qu. Rom. p. 275 D. Cf. 5, 33 Polyb. 2, 17. et de Etruscorum s. Tutco- nim (qui perperam Tyrrheni dicuntur Gneds et e L^dia repetimtur) antiquitate, origine ultra Alpet qumrenda, et civitatibut Heyne £xc. III. adVir^. A. VIII. Bxc.L ad ^n X. et Opusc. Acad. T. 5. p. 502 sq. lictoret aliaque refum consulumque Rom. Intifnia c|uidam Romuli, alii TuUi Ho»- tUii, plunmi vero Tarquuui Prisci tem* ponbus, et quidem vel a Tarquiniit, uUui Tarquinli patria, (v. Strab. V. p. 152. al. 3360 vel a Vetulonia (v. SU. 8, 484 sq.) Romam transUte, vel ab Etrutds geaentim fumta triMluat. v.
Dionyt. 3, 61. 84. 8, 44. (ubi aUis etiaoi Latii reutibua ea in usu fwsse docet) Flor. 1, 5. Plin. 8, 48. 9, 39. De numevo Uetm^ rtu9» V. ad2, 1, 11.
3. mtiiitrioNtfria«lta<itfHeaiu^ll0Qaadpeteiidl0, ssdificantibus ea adtinrentibus, occupanti- bus et urbi adjungentibus ; extentis pavUa» tim latius munitionibus. — adidyipiodtom hmninum eratf ad prsBseutem hominum mul- titudinem. — Wfui mofnttnde tirbii, imiti- lis, si sine incoUsesset. (^madicunturomnia, quffi speciem habent inanem, vel plua in specie, quam in re. Cf. ad4, 37, 4. 9, 9» )2. 10,29, 1.24,32, 1.27,26, 1. et34,12,2.
4. qui okteuram atque humilem eoudemie od te muUitudinem^ natam e terra tiU protem emmtiebmitur, yrfytvtis dicentes, quorum ilpaota vel obscura esset origo : unde etiam nata forsan fabula de Cadmo, nota ex Ovid. Met.3, 101 sq. eeneieni/e proooneaeiil»i,immoy quum ooncivissent, (neque enim cmeieiMfo ementiebantur) ut c. 5. n. 9. cemponmde pro eimipareitti, 2, 9 pr. mtieeMdo er«6aiit pro mtf- ceitt0, vel miscebant et orabant, 2, 32. eu~ mendo tete tenuere pro stimenief , vel ita ut sumereut ; Bauer. Cf. ad 3, 49, 4. 3, 53, 6. 4, 2,8. 21,34,3. 22, 3, 5. 22, 14, 5. 30,13, 1. 38, 16,3. 40,54,6.
5. iecttm, qui mtne mptut detcendemtibutiMier duot bteot ert, obscura verba, quss, distinc- tione vel ante vel pott deicew/enti6tit potita, varie expUcari posse )am monuit Stroth., vel sic : qui nunc septus est, (nam ntme hoa nisi ad teptut referendum) et ita situs, ut, qui a CapitoUo in eum descendere ve-> lint, (nam-asylum in vaUe fuiste, docent Strab. V. et Dionys. 2, 15.) ad utmmque latus lucum habeant; (simUiter Qron. et Bauer : qui obcurrit et conspicitur iis, qui inter duos lucos descenderint, ut fere To^ imepfiivri idpuer r4rutt i. e. ad cfuos venturus erat, ubi Hcmum superasset, ap. Thucvd. 2, 96 pr. istXMkri 9l tlot fitt/ul Ilerciidyos aral ijpoms Bairou ap. Pausan, 1, 26, 6. KorrafiSoOi M inryi^ rc Itoros leri ibid. 1, 28. Koro^drr' is rh vffSiey 'I«ir<^fW/Mes loTi ibid. 10, 37, 4. portieue doxtr^ subeutitu but ap Tac. Hist. 3, 71. ubi etiam de itice ^wii, unde via in CapitoUum fuit, a|^r, et simUia inf. 23, 12 pr. 32, 4, 1. 42, 15, 4. SueL Vetp. 1. Stiab. 9, 1,2 extr. p.391. 9, 1, 22 pr. I». 398 extr. Pausan. 3, 15, 4. 7, 3, 1. 8, 3, 2. 8, 13, 3. 8, 17, 5. cf. Sie- belit ad *£AAifruc^, qoiB edidit, p. 155. et 228.) vel ita : qui nunc teptut est, ne quis in eum descendst, (Gron. descendentibtts inter duot lucot nunc tepto clausns obctat et drcumeundut est; ted tum deMeniurif lee. putabat Doer.) et m<er duee liacaf adpel* latur. Cr. Dio XLVII. p. 838. qui Atylura dicit im tcplnm esae wepifpaj^tmiy ut nemo intrare queat, ct Dionys. 2, 15, ca}ut verba tunt: ri fiorei^ X^f^r to5 tc Kewi» TwXiov Kot r^s tjcpas, 8 KoKthtu vw rariL r^ AiyiaiMr 9id\mrw pMpm hm» Ipu-
COMMENTARIUS IN LIVIUM. 1» 9.
II
jlAr, h. e. mier dmct luem, Id*ni deiiide do« cet, RoHivli teiAporibui locUiB a re ipsa ftic rerte adpeUatnoi* quum ad atnunqtM lauu tiinc habuerit lucum» ouod pottea tecas ftieriu Cetenun tn edd. antt. pro imtmitwiUna non male lesttur dtnHtHnmmf quod looo Dionis f&rmatur.
6. UcHM Aiifhun aptrU^ facit. Ad hoO Asylum non solos confu^iise latrones, vel maieficoB, fienrat ct obcraloe, sed AlUs potissimum aliarumque ncinarum civita* tum incolas, seditionibus exactos aat fer- tunae suie obiratos, taiesque etiam Rom» conditorcs fuisse primosque cives, satik nou m est. Cf. Dionys. 1, 4. 88. et Zim- mcrroanni comm. de primis urtiis Rom« iocoiis Darmst. 1804. Cetenim Myla, etsi •b sccuritatem eivium inventai ei tamen» ut alia instituta, magis pemiciosa fuere» quaHi adcommodata : neque etiam ullum, preter Romuleum, Rom« esstructum legi- mus ; sed tempU ibi fuere a^la, et postea Imperatorum statua atque imagines. Cf* ad Tac Ann. 3, 36. 60 sq. Suet. Tib, 37. et de asylis eoiumque Jure iu Grscis civi- tatibus Spanhemk de usu et pr. num. Diss* IX. p. 666. oui hoc }us noo templis taa- tum» sed uibihus etuun totis iosulisque iUiB8edocetcool.Liy.35, &1 44,28.45,5.
7. idqme primym rtbatity virium, /ukp prima populi incrcmenta.
S. iiumjam «•fiwn, aperto attylo adcta- rum» hmmd ptBmitent Ramulum^ quum jam satis virium habereslbi videretur, (v» ad 2, 54, I6w) etmtilitm siri6ai paral, circumspexit eos, qui connderent his viribus easque
esse potuerit, vix adsequaris, et fhbulosua est raptus Sabinarum, qui inde ortus dicitttr. Dionysius 2, 31. has eam potissimum ob causam raptas putabat, ut vioine civitates amicitiam cum Romanis oontrabere co« C^erantur. •— hgatotcireavicinatgtMtttmitiij ad vidnas f^tes, qu» cifCa craat, s. omnes ; fim. conl. Flor. 3, 19« 4, 18. et Cr«v. ad Cic. Agr, 1, 7. v. sup. ad 1, 4. 11.
2. Sstts «rirs eentes vicinas, oH||iai Rtm» Deat adfuittt, Deos Juvasse orig^mem ei repentina incrtmenta Uriris. sismi -^ «•> mmlf ifMiikPf ipM 9^ ftamftum, — .^pis> ritfmrogiitmtibut dittiimiy v. ad 24, 6, 3.
3. Eeqmd atykm cet., num s. an ~~
Hor. Od. 3» 4, 65. Minus apte Bauer ver* bom Mfat exponit: parem fadt, «quat, b. e. mcit, ut par sit consilium viribus, uft noQ minus ooasilii sutoetat^ quam virium. VoK firiliit Corte ea iplossa mrepsit pro Ot, a. ad 1, 3, 8. 9. Pmtrm et iwslorw aon tam 4h hemn
mdptilaii ouam ab «tate et prudeatia jore, (inf. c.32w majtrm natu eemultmmtf Fatm: nnde et Pceni ttmorm vooabant tnmhm; v. 34, 61 extr.) vel quouiam a plcbe tamqiiam patres sunt coiendi, et illa ab fis tamqoam a potribus dcfeiidenda; onde patroeimum dictam et patrocumri^ Cf. ad 1, 32, 2. Plut. Rom. p. 24. et Cic de scn. 6. Cor et quomodo eoiUmn ertati itat, docetl^ys.2, 12. Singulse et tribus et ctaim temos lei^nmt viros, quibus nona- ftnta novem Romulus uoum a<Qecjt. Ce- tcntm Sigonius coni. qui emro pairm (t, ps» irom) pottmiy h. e. qui esseal ingenui. Cf. 10, 8 extr. et Dionys. ac Plut., qni ramdcm memorant causam : Zri wrdpat olxfor htM^ ftiroi, Enimvero noa cur vocaii Fatrtt sint^ sed, cur centum utique crcati, disputaft Ldvius ; Bauer.
CAP. 9.)'*-I* pontna mulienm uade tanta
feuiinis quoque as^Ium cet. Ita passim tofttii et oeqmndo dicitur : sed ocqmd etiam sepe simpl. promifNS.on, ut 4, 3. eft 27, 10< ubi V. Drak. -^ haud dubio, siae dubila- tiona, hcsitatione, ^ut 10, 13, 9.) vel (ot 37, 18, 4.) sine omni dubio, omnino, (im* fohlhar, durtkoiut) vel manifesto, ad vm tpm- taro rm eapitj tendere Sic passim ipielirt dHfuid et ad aUquid (ut forts iafHm ad 36, 46, 6.) est vel tendere, vel moliri, circum- spicere, animo acitare,parare, boobtichtigttu Cf. ad 1,34, 5. l,47pr. {ahteeUro sdaiM, vel, ut vulgo legitur, aUtad tpottmro mtdkr tethii) 6, 33, 1. 23, 6, 2. 25, 3, 16. 34, 56. 4. N^plMftuj EgusMfr, Xlo^oMr fwwm vel Tmrf «it et tpiffr^p Umtr^ (Hom. Hymn. 5.) qusB forte epitheta curamque equorum (r. Hom. II. 8, 440 sq. 23. 277 Iq. Pind. Ol. 1, 124. 140. 5, 50. et Pyth. 2, 23. Pausan, 7, 21 .) prisca ei tr&uit ling^, quss naven ob similem motom equo vel cttrroi com- parabat: unde postea et primum equum
{^rocreasse fingenatur. Cf. Hcjne ad Apol« ed. 3, 14, 1. ad Virf^. Ge. 1, 12 sq. et Mn, 1, 147. 156. Gierig ad Ovid. Met.6, 75 aq. intpp. Phasdr. 1, 12, 8. Idem Neptmms dictus Romanis Cpmius^ (uAde C^masAis ludi, qui postea Circenses a ciroo ■Minjmi» adpeUati) quo nomine alii potaat deUf * nari %wmto¥y equestrem, (non acQecta ra- tione) alii eoneuttorem, Xomix/iowap alii deum amolitfnifii, vel consiliorum csaivfiim b. e. conditorum, absconsorum, sectefti>» rum ; quare et aram dei snbterraneain fiiisse monent. v. Plut. Qu. Rom. 48. «t Dionys. 2, 5. 31. ludm ContmaUa meatj ▼• ad S, 21, 1. lidem fbHe ludi poatea dicti Megnif Maximi^ Aonmmu, (Romaosi origiais, non ab aliis populis petiti) et OrfCiiuai, qoi in circo maximo agpebantur, etpostea etiam in soena ; oisi voces teeniei et SBnM 31, 4, 5. et 33, 25, 1. adMitantum refcrenute, ut 42, 10, 5. teoniem iudm por fuatridmtmt^ mmtun ditm in chrcofoeit, * 5. GcnmiaaM, OntftusmM, .daiMmeM», quibus Pidenates adjuufit Plut. Rom. p. 27. de quibus v. iof. c. 14« 15.
6. dsrfiteyig m romdm. b. e. ad id, wm iUi roi^ vel dodittt pro versm, adtentss, in-
12 (X)MMENTAR1US IN LIVIUM. I, U.
tentc ; Bauer. 8cd viz dubito quin legen- pellantur 23^ 46 extr. PriiD%fel«ta iODi
dum sit tif scil. ipcctaculo. a Romulo de Acrone Csninenstum ttg%y
7. «X camponUfi idi qd. cf« ecmp,, ut conve- secunda a V. 318. ab A. Comelio Coaso de
nerat Ezempla laudavit Drak. Sic et Larte Tolumnio Vejentium ref^, teitia «
«r vel d€ €ompaeto, et siropl. eumpaeto 5,11. V. 532. a M. Claudio Marcellu de Virido-
8« Talamus, (al. Talassio, Talassus, maro Gallorum duce. Cf. ad 4, 20, 1 so.
Thalassiut, Taxicnos) nobilis juvenis, dux et Periz. anim. faist. c. 7. Ceterum b. L
militias Rom. et patronns lurbae plebis, O^tolium per prolepein dictum. Cf. nd
addamantis ei et ^ratulantis de eximia c. 34. n. 14.
vir^ne : unde postea iu nuptialibus carmi- 4. potteriftrmt, qui post me erunt cjut*
nibus Rom. cani solitum TaiassU, Talassief dem ordiois, successores in summo impe-
Bt in Gr«cis ^/iV, A ^Tntyeus. Cf Plut. rio, sive rcges, sive imperatores.
1. L et in Qu. Rom. 30. it. Fest. v. Talasio, 5. tmigari laudem, vul^em fieri. v. ad
quod Domen etiam a ToXflurlf , lanifi- 2, 29, 5.
cio, vulf^ deducitur. Raptas autem 6. inter tot annot optimi MSS. et edd.
DCLXXXIll virgines esse, tradit Dio- antt. Alii intra, inprob. Gren. cujus nota
ays. 2» 30. 9. — violati hospitUfcBdus, v. ad est : <* Intra est fioitio temporis non idtra
c. 1. n. 6. <— perfas ac fidem decepti, v. ad excurreutis : nam trcs ist« voces intra, dtra
38» 25» 7. et cf. 42, 47 pr. uHra certos locorum fioes proprie demon-
10. fuibut fors eorpora dedisset, h. e. fortu- strant. Itaque intra tot annos font, priuc itusraptus. Male alii «nvlegunt. v. ad quamtotannifinem adciperent: sedUviua Tac. Aim. 14, 5, 7. vult, quam tot anni sint elapsi ; ut tntsr
11. vty ptum in t, tid tuam vietm (quod ad tot annos ap. Cic. Quinct. 14. et p. lege vioem suam adtineret, sua vice, suo loco, Manil. 23." Bauer contra monet, t6 isUtr tit 3» 36. 28, 19. 43. 34, 32.) functus qffi. de temporis spatio vix dici posce, sed cic tU mariti, partatvm patri^que desiderium melius alteri convenire tot btUa ; alioqui raplis son modo ieniat, sed plaue expleat, sane iliud intra circumscriptionem anpusti b.e.cfficiat» ne ulla raptarum eos deside-. plerumque temporis; per syllepsin vero ttt, corum desiderio adficiatur. h. 1. intra diversis substant. juu^. Cf«
adl, 33, 7. et41, 16» 5. CAP. 10.)— 1. TUumTatium, quiCuribus
rcgni sedcm habebat. — Itgationes eo eon^ ^ CAP. H.y--1 . ptr oeeauontm ae toUtudinem
«mifftcnty ad tum, — - /pa itaque inter tt id. qd. ap. Tac. A. 15, 59, 9, per oeeasionem
trttpopuHceU Mox Nte Crustumini qwdem(h. toUtudinit, i.e. per occasionem s. obportu-
c. et vel ttiam nt C. 9,) plerique libfl, ioprob. nitatem rei feliciter ^erende, quse iis data
Drak. Sed v. ad Tac. A. 4, 35, 4. «st solitudine a^rum finiumque Rom.»
2. ite (itaque, v.ad 1,5, 7.)p0rs«tpnim, qui nullo exerci;u defendebantur. Sic coliun» suo unius nomioe, C^eninum nomtn^ oceash et per oeeaiionem 2, 17. 4, 31. 58 pr. populus» omnes Cfeninenses» quidquid ^t 26. 7, 7. 21, 8. 11. 33, 38. 37,26. et eoram fuit, ut nomen Latinum, Htmicum, 21, 35 pr. ubi obportunUatem dart et oecosie- Ifaiawttiii, Etruseum cet. Sic et rh Btifialvw uemfaeert ut syoon. joog^tur.
ipona ap. iEschinem, ct similia alibi. Cf. 2. HertUia eotffuXf quse sola ex raptis oon
Dionjrs. 2, 37. qui Roroulo ex Etruria et ^r^» sed jaro matruna fuisse dicitur.
Alba ab avo auxilia missa, eique exercitum VetuttaHs ptritissimi reftrutd eam, dum adh^rtt
XX. mill. ped. et DCCC equitum, Sabiuis fHet, simul raptam: quam quum Romulus Hotto
vero majores etiam copias fuisse» parum cuidam tx agro Latino, qui in atylum ^us eoiu
probabiliter tradit. fugerat, virtutt eonspieuo, uxorem dedisstt; no.
3. m Capiiolium adsetndit, v. ad c. 11. u. 4. tum ex ta puerum, antt quam alia uUa Seirina' •«> siMtt/cum(2o7io,praeterquamquodeaarma rum partum tdtret, eumquet quod prhmu ttstt Jovi donabat : etiam dttu^vit ttmplo Jovis in hottiet procreatus, Hostum HottiUum a matrt JSmt; Bauer. — • Jupiter Feretriut sic dictus vodtatum, tt eumdem a Romulo buUa aurea do mftrttrOf (^uod paullo ante rectius forte preHextet inngnihut honoratum, Macrob. Sat. piToftreuJb m codd, quibusdam lentur) vel 1, 6. Eam mter deas relatam Oramoue vel quoniam spolia humeris victoris Jovi fert» Horam fuisse dictaro, vuig^ris fiabuia est, ftcMlMr. Aiias causas adferunt Prop. 4, 10. nota vel ex Ovid. Met. 14, 829 sq. — vic- •t Plut. in Romulop. 27. et in MarceUo. toria ooanisai, exsultantem, Isetum : (utc. 26. — ophmit tpoliis^ h. e. opultntis, mac^ificis et et 5» 45. cf. Gesner. ad Claudian. XXII. ampUs» sic dictis ab ope, abundantia et de laud Stilic 1. 2. v. 68.) nam neque ova- copia. £a vero sola spulia sic dicta, quae tio proprie sic dicta, neque triomphus tum capta erant non modo a duce Rom. vel jam notus erat : primttm 0i»iu Urbim tngret" quovisalio,etiamgregariomilite, (v. Varro sus est il. Pestvmsus Tubertus, Plin. 15, 29.) ap. Fest.) qui ducem hostium interemerat, unde omnes quoque RomuU statuas pedes- sed etiam in acie, et prima omnium, antc tresfuissedocet Plut. — itarem pubiicam i|uam alius quisquam aliud ex bocte spo- eoaletetrt, crcscere, firmari» coneordia poste, lium cepisiet : unde Koraxpn^ucms ita ad- nisi malis : omncs ejus partes civesque
COMMENTARItJS IN LmUM. l, W
15
iretis qoasi^riiMnilis janp posse, ut23, 35
6. tento eoneordia eoalu§rant onmium antna.
Cf.adc. 8. n. 1. ad 26, 40. 6. 29, 31, 2.
adTac.A.13, 26,4. 3. m CruMtKminum a^ruin nomina darent,
Dt pasftim nomina daro, edere et pr<fiteri in
foloaiam, classem, ^28,45, lo.) militiam
cft (uch angdben^ meiden) pati vel cupere,
Domioa sua scribi iu alfaio militari et colo-
oorum, f. inter milites et eos, qui profi-
cisci seu deduci aliquo veliot. Sic et ad
nomina reepondere 3, 41. de civibus, qui
edicto delectu citati et adpellati adsuut
oeque detrectant militiam ; ad deUetum obe-
iienUr reepondere 42, 35, 1. et simpl. respon-
iereAZ^ 14.
4. RammMt arei io moute Tarpeju» ubi postea fuit Capitoiium: at reg^ia, Romuli ledes, erat in P&iatino monte, (v. cap. 7 pr.) distincta ab arce, ut c. 6 pr. Albae; oauer. Cf. ad c. 6. n. 6. Mons Capitolinus primnm dlctus est Satumius et Carmenta- bs, postea vero Tarp^ut moos s. rupes et saxum, et quidem, ut vul^ putant, vel a Tcfp^a, de qua fa. 1. agitur, iilia Sp, Tarpefi, ab iis, a quibus minime decebat, interemta, ▼el m patre ejus io soiatium doloris ob filic soitem. Cf. Dot. 5. — Jidumproditori, cer- tnm, tutum.
5. AdditurfabuUt, narrationi, sive vene, aive Calsae et commenticiie : nam utraque dicitur falmla, ut Gr. lAv^f. Cf. ad 28, 43, 9. Sed legcndum crediderim additur febnda. Fabula autem illa varie narratur.
Cf. Dionys. 2, 40. Prop. 4, 4. et Plut. in Romulo. Vulgaris opinio est, Tarpejam fuisse virpnem Vestalem, que ex fonte Veslalibus sacro aquam ad sacra lavanda pctitura Tatium viderit, ejusque forma et amore capta areem festis Palilibus inde- fSniHun pacta sit prodere. L. Piso ap. Dion^rs. 1. 1. refert, eam scuta pepig^isse» nt SaiNoi bis privati eo facilius necarentur, et de pacto certiorem fecisse Romulum ; sed nuntium transfug^sse ad Tatium, et hinc tum arcem proditaro, tum poenam proditioDis exactam esse, a Romanis vero montmeotum Tarp^ae positum. Hinc et Dons in c|us bonorem Tarpejus dici potuit. Ad lianc vero Tarpejam forte translatum est, quod de puella, simili conditione Epbesum Breano se tradituram esse pro- mittentey narrat Plut. in Parall. p. 309. ot ad Tarquinium, <»pita papaverum de- cutieDtem, (v. iuf. c. 54.) quod de Thra- sybulo Milesiorum, et Periandro Corinthi- onim tvranno refert HerodoL 5, 92. cui coof. Mariana hist. Hisp. 10, 16. . Tarqui-> nius tamen iUorum quoque exemplum sc- quutus esae videri potest.
6. aaetmtaiOxiya. illam) — eengeUa: nam manna milttia ainistra scutum, ex lcvo humero raflwnsum, dextra hastam tene- bat : nndc Ar^ iurMa et M Mpv, ad sinis- tram et dejitraia> se convertere. Cf. M
Sil. 4, 387. eo ideo, Ob hanc causam ; utT passiro. Hinc eodem et eoque est ob earo- dem et ob eam causam 6, 5. et a). — ^ di^ rectOy disertis verbis , aperte, sine ambas^ibus» Cireuitioni obponitur a Cic. Div. 2, 61. Cf. iuf. ad 21, 19, 1. — nta mercede, ipsius niercede : immo ipsa mercede ; neque enim atia Tarpejs obponitur; Bauer,
CAP. 12.) — 1. Tenuere tamen, saltem,vel quidquid fuerit, quocumque modo factum sit ; (ut Gr. fi4vTot s. yovy, quod jam mo« nuit Baucr: nam diversa est de modo captae arcis traditio) vel interim, verum tamen, jedoehy ut sed tamen 7, 30, 6. e€ tamen 9, 17 pr. et 23, 19. quibus locis intpp. (ut Emesti in clave Cic. v. tamen) haec verba referuot ad omissum quamquam vel quidem, ad membrum prsec. intellerendum.
2. in adversum montem s. clivum.—
— pugnam eiebanty ejus ioitium faciebant; ipsi pugnabant et exemplo suo pug^am commovebant, excitabant. Cf. I>rak. ad 2, 47, 1 . — ab Sabinis, ex parte eorum, in exercitu, acie illorum ; Bauer.
3. HoUus HottUius, avus TuUi Hostilil regis. Cf. c. 22 pr. et ad cap. 11. n. 2^-^
— JRomanam sustinebat rem publicam ejusque salutem et fortunam beliicam. Cf. 8, 27 pr. et ad 2, 44, 6. et 2, 64, 3. ^
4. tfic/matttracteiinfu^am,recedit. Cf.ad 9>12,2. — (uts;iMiuiat;i6uf cet.v.cap.6.et7«
— prima Urbifundamentajeei, v. ad 3, 46, 1.
5. Stator Jupiter dictus a sittendo sc. fiig^am. Cf. ad 10, 36, 5. Dionys. Hal. 2, 50. (qui eum 'O^^iov Ala adpellat) Plut. in Cic. p. 868. D. rh rou J^rriffiov Aihs iepbr^ Sy Jirdrwpa *Pvfuuoi KoKowrif llipufi4yo¥ (r ^PTdi ''^s Upas iBov, rtpbs rb HaXdmow a»iovr9»¥) et Schweigh. ad Appian. B. C 2y 11. A sUmdo nomen deducit Sen. de ben. 4, 7. et a statuendo Cic. Catil. 1, 13., qui tamen verbis apte ad consilium suum ludunt, et Jovem Statorem Urbis et imperii eo sensu adpellant, quo etiam Servatar et Conservator vocabatur. Cf. intpp. Velleji 2, 131 pr. et Gron. Obss. 4, 14. Jovi Statori templum, cujus tres columnae etiam nunc supersunt, conditum demum a V. 458.* (v.inf. 10,37.) haud procul a foro, in X regione Urbis. Cf. Ovid. Fast. 6, 793» Nardini Roma ant 6, 14. et Be^ri Thes. Braud. T. II. p. 663, 756.
6. prtuenti ope vel certa, manifesta, con<» spicua, (ut prttsens vietoria 6, 27 extr. re$
2, 36, 5. nisi ibi pnrsmtior est mag^ ur- g^ens et periculosa, dringender, ut forte miuus prtesens eura 6, 27, 5. prttsens mereet regni2, 41, 7, nisi hoc eo sensu dictum est, quo 37, 45. pr«»iitta taienta, 10, 37»
3. muieta prmtens, 30, 33, 5. prmtens ntercet, 36, 4. 38, 8. 44, 25. pr^ttens dare,ferre, nu" merare, h. e. reprcsentare, baar besahleti) vel eflicaci, (ut al. pnetent auanlium et reme* dium) vel eiiam potenti ct beuig^na s. pro«
14
COMMENTARItS IN LlMliM. 1, i;
l^itii^ ut 7, 26, 4. frntmtm dii i. e. foveutes ; BM» dU iikv«»t ft wniluiip frmaXant tan- tiMHy ubi •dtunl, omiiMiae corum via «c poHitM» «I iMNniBnn, a pnBsentia fDre pc*dei«qr^Mlotur} uBdalotiei dU mkm cii^wtuv ]^ l»vire» v. c 3, 85, 7. 10» 39» Q. lU. (^i aU» liujus rei ratio est, de qua V. ad 3y 14, 6.) et prcMiitei ac mundi dU jun^tur 7, 26, 4. Cf. ad 10, 40, 13.
7. ed fnmuru, primos, primam aciem, «f^fl4x*vty «up. pnpw «i^. Mox prinupi est priHiiis,
8« «iaii l&m. Mtfiy reliqiia. v. ad 4, 10, 2.
9. (wyitiswls 9fuo, constemalo, vel pavide ciirrvnte, (cf. ad 3, 49, 4.) ia patmdm tae ofiy«rit, L t. conjectui est. — adimUrmt m f«lb ad M verterat, et eo converterat. Cf . 4d T«p. Ann. 1, 41, 1. et Drek. ad li.l. — Wwiffie nh fortuna et arma.
IQ9 fkmn multofum, qucm clamore si^- ijiftffiWWrt, ^ddito mnimo, v. ad^p. Sfi. n. 7,
CAP. 13.)-— 1. criRi6iajMifisseupaii«f,Bon 9tzit, BAH compositis, fusis et fluentibus. Pmm crines lufcntium sunt et subplicum, utjpmi ftiribundorum et vatidnantium ; JEfo. Sio et Burm. ad Virr. Mu. 1, 480. et 9, 403. quibus locis miuti libri hanc vgcfB pvciflvuut, led optimi illam, ut et inf . 26, 9, 4. a. ad 39, 13, 8. ctDralc. ad b. L
9. diiiiiyin i^fiHUu ocisi, vim inferentes siUi, in ic invicem directas et inpctum fiw^tttBS. Sic inf(ut0 mgreUu 01 i^rwa» per-
rc. 23.^ CfiMMi u^MTtM odsuHl m €um 2, 20. al. 1. e. reota vta in eum coucitavit, Cm' fpnagU 9dt dm Pfifd§ ftrsdt auf Um lu) ipfmtii fmmis s. fMcuuf peUrt aUquemj tigms hifetA iapetum/meere cet. Cf. ad 21 , 44, 2. Drak. ad 2, 46, 7. et Cort ad SalL Cat, 60. -r^ Une petrm, hitte, illiiic, iode, ex parte Romanorum, envf mmiUm cet. Ita iUiic, AiNf3, 23. 81, 8.30, 19.44, 11. AUi tra- duBt, midieres raptas, incastraSabinorum prafipictas, precibiM obtinuisse, ut pax llcrcl. V. Dionys. 2, 46. 46.
3. «s pmntieidio maeulmwt partujjtiM, ne mtttuis caidibus patres ac mariti efficerent, ut itirpi lua posset objici et exprobrari, cam a parricidis ortam esse, et patrcs simul avoiquc inquiuatos et roaculatos mutue cofBato saBffuine ; Gron. Cf. 3, 60. 0^8, 11. Panieitaium d^citur de omni csede ne- fanda et inpia, libennum progenim pro libcris a sc fcnitis : nam explicandi vim babet fcnitivos ; Bauer. Cf. ad 28, 29, 1.
4. Si a^mmiii inter voi cet ita oratio ob- liqna mutn^^r in rectara, ut passim, sed et ciHitiB. Cf. c. 47 pr.67. 2, 2. 7. 3, 9. 19. 48.6,94.21, 10.35,49, 2. WcsseLadDio- dQr.4,2^ — stMalc«rifi>eftnua,Blterutris.
6. Bl Micii taamn alifuid dsrtlMr, fierct in (rratiam forum, vd auod fratum iis fbret, QHnilsi a Curibus aipeUati unirersi civec cttofati: nam sinfuU p^ipcUnbaDtiir Bo' Moiij, ut ft militca, qui BOBaumquam
Quiritm ouutuiuf liose vocabautur. v. ad 45, 37^7. Cur0ipriscumopp.Aboriginum inSa- binis, regiaTiitU, ad sinistramripam amnis rCorescJ in af ri Farensii loco, qui buuo Moutc Blagriorc dicitur. Curm proQBBtia* batur oiim Qairtss. Qiiirif, K^sw*' ttiidcQiM* rilsf, Kuffrt s,pro CiKreiiti6uf s. Gmflidiif. Multi tamen et Qutrilsfct QtttniiuM,divumRomu- lum, dictos putaiit inde, quodcvrif in SabiBO- nim liurua sifuificet hastam, virtutis iasig^ ne. v.Dauys. 2, 48.etO\id. Fast.2, 475 sq. Ceterum e Sabinis etiain centum in Patres fuisse lectos, tradit Dionys. (cf. inf. cap. 17.) et Sabiuis CapitoUuuro et Uuirinalcmi Romanis vero Palatiouin et Ccuium coUes traditos. CoFlium scrius Urbi adjectum dicitLivius 1, 30. et33.
6. MiaRiaicntiim (quod monim, fbrel, esset, seu in roonlm., iu memoriam (fpupugmcj locum, tiW primum — ftaluil, Ckrliiiai iociffi» odjlpftfaniitl. qui in medio fbro Rom. iuit. v. ad 7, 6, 1. sfuiMi Curtktt in vade demUuit coni. Sigon. ex Plut. ^asr^ir tnor, ^oiir^r Irw^tr. **Quasi idem, in tam parvare, nccesse babuerit Livius dicerc. AUcnua quoque a toto b. L videtur equi interitus»
2uem baud dubie supra, quum ^vM^sse ^urtium scribebat, comroemorasset. Sed h. 1. Isetam certe rem, Curtium servatum« et isti homines tt Livius respcxere. Pri^ mum quoque, etsi pleonastice positam, vul- ntsB lect. melius convenirc, periti sen- U^xr Bauer.
7. nomiiM (eiuiim, Sabinaruin) euriit inpo- fuil: sed Curiarum nomina bello Sal>ino an- tiquiora fiiisse coutendit Varro ap. Dion^rs. 2, 47. Plutarchus etiam in Rom. p. 30. compluribus Curiis nomina fiiisse dtcita re^onibus petiti^ sed alia, in bonorem Sd>iuarum oocreta, memorat. Cf. et Nar- dini Roma ant. 2, 1. Curia est Gr. ^parpla, unde ^pdrapes et ^^piapxet: sed aupia etiam Atheniensibus du:ta tota popuU concio.
8. cifiif uric Irst equitum cet. ut c. 36. sed inf. 10, 6. hiectribuumnominafuisscdicit, ut Varro, Dionys. 3., Plut. et alii, qui tra- dunt, omncro et agrum et popuhim a Ro- mulo in trcs par&», (qiuc vel a Iriluta dando, vel b numero temario, vel a Gr* TMTriff s. r^ir^f, tertia tribus parte, iriftMf dictiB sint) casque sinjrulai iterum in de- cem Curiaf divisas, tribui vero unicuique TViftimum prcfectum, et nomina pcist pacem demum cum Sabinis factam inpo&ita fuisse. (Quse ratio quomodo postea mutata slt, «. inf. cap. 36. 43. 2, 21. 9, 46. Gr«v. ad Flor. 1, 5 pr. et Oron. Obss. 3, 25.) Idcm Livius inf. cap. 15 extr. al^ bis equitibui CfAirsi distinfuere videtur, quos vulgo pro Usdcm habcnt: nisi potius vulfarem amplcxus est opinionem, qiuscst, ccnturiis UUs equitum ct Tribubui cadem fUssc nomina, caqua- quc toibu lcctii ccBtum JuTcnibus, fenerc opiboiqQB iMifiubui, qui equo mcrerent,
COMMENTARIUS IN UVIUM, 1,15.
Ift
^ootque Romuliis Md cutipdmm simul carf^ ntfmnin beil» wlumf ied gtum m fmu, kab^- rti, (ca|>. 15.) — Rmmnaua s. Hanmet (ut e36» 10, 6. ap. Pn>p.4, 1, 31. Pen.etaa.) a Baniulo dictos putant Romanos, qui inde a principio cum illo fueriut, Tatimm s. TiracM a Tito Tatio Sabtoos» Luogret a Turwmnt Etrusco, qui Romulo adversus SaUnosopem tuleri^ vel a hteof in qup asjkun apemerit Romulusy vel a LuUro Anlc» Ttitt eosy aui undique canfu^erint ad illud asylum. Vano autem omnia hcc vocabttla Tusca fuisse monet L. L. 4« 9. Titimm an ToticsMf h. 1. leffendum sit, smbifnnt vjri docti: sed a praecipuo no- mine» quam a pnenomiM dictos, probabi» lius tst; Banar. Cf. ad Tac. Anu. 1,
CAP. 14.)^l.(c]^atMZ.aiiiinittiMi:quidam Lovniiriuiafin kgaUn meoioinnt, (fortcquia Tatius non LmtrgnH^ sed tawm^ de quibus %icinis oppidis v. ad cap. 1. n. 7. et 10., pgenns dedit, quod tamen omues narrant) et aUi lefatos non modo puiutMy sed et
S[iUatoB in itinere necatosque tradunt. v. ut. Rpm. p.32. et J>iouy$.2, 61 sq. qui c. 52. nnirat, Tatium irc^crytycv^l^cu cis rh AaMSwi0^ htHca dvtfios, f^y i9u ro7s varp^fptg ^aiit Mp rnt wiKam hvaai roiv fiaffiKtXt. Hoc est tolmm taerjfiehm^ quod ab impe- ffatoribus in pnHrinciam oro£ecturis ante obUtum fnisse Pii« Penatibus, docet Serv. ad Vlrf. A. 3, 12. lisdem tt Vestse con- sules, prittores «e dictatores, mai^stratum incuntes, Lavinii sacrificasse, tradit Ma- cnib. Sct. 3, 4. Qt icif. «d 5, 52, 5. Plut. L 1. ct Oudfiid. «d Obaeq.deprod.c.83^
— jma gmtkm ^fmnf , nvitrentes de violato jure gentium, ex quo le|^ti sunt sacro- lancti, d satigftctiongm postulantas. Cf. 2, 4 catr.
2. «jnnf i^gft, 4iumi sri/ ^i^iim, &(i«y, fas «t srquvnR» ut 2) 8* — ^ s6 ittfidmtodeMam fijgai, n$ mmeiithiU fogaum ap. Tac. Ann. 13,17. QbaififmSkhwwahMcoifimn 'tU^mlfiet' ff Im, ati fiaifOiain, Hom- 1^ 3, 204.--
— irt ttmmt iipisrfii.rMr (^piatione non su- ptwtJtiotn, qnndiis, t«sd ^viU, qua homiui- \m snti^ ^mm) kgaiorum iynrur ngiaqm aid^ cosdpquip ftiabito placpit oompensari i^mins <t indio Jin fnvtiiMn /i^Mfair» rcno- ntoi Cinui. Cf. $, 1| estr> SMperfiitiosaffl anaqJBe iyy>ifirtfi«MWP aliqnam wterpositam bufSfp dip<P«»t iwi^ Pionys. 2. p. lU. Ti ra tyof ifoi^o^m cet. et Plut. Rom. p. 32. «ai sn^^i^ik fS 'P»||idA«ff ^«r« r^ n^Xsiff, o§f 9ri >fw Urrafpoat ^vl T^f /fvpcaf* lirff v4\irt ovrr^4f«rj^ltt.
3. ffniiwit f^mijt, ^ propeie, t^ prius liciniit» «I prcoenvpimnt/frr» 4, 30, 3.
s$Gr.#iMwMr< innr. junciium cntn «fb^, ut flooTMp.cfupiirriitf mitpriitffiMoii. Cf.r.30 intr.2, 48pr. 21 ,^, 7. 31« 3p fc. ad 24, 7» ^. rt ;i4« ^^ 2. Yjub^jnit^ h «^le adr
Jectavoci victnaf, ejusqu^ ^loMaesieTiden- tur. Perperam quoque repetitur vQc.prop% etsi vario sensu.
4. egromt9 amnibui eopiiff prp mm oamibm e,, ut seepe ap. Liviuip. Sic et Ch*. e^ omittitur. v. Periz. ad Sanct. Min. 4, 6, 19. Gron. et Dralc. inf. ad 23, 41. 43. 2$, 22 et al. -^ leei* circa denm ofaftfa» adsita, ac^ap centia, qiue ibi erant, virgulia ebeeuiri» ; ntsi ieg. jHvrte^ miUtum led» eireu derm oMtts vir^ guUo obseuram seu ft obeeuritf vel potius delenda vox o6fita tamquam glosia. Cf. 28, 2pr.
5. euhiidere in iimdiit^ b^tdmir, CiMrisr- kauemj poplite vcl genibus flexis et damis^ sis, (cf. ad 8, 8, 7. 28, 2. et 44, 5.) de felibus et leope, qid artubus contraotiji subsidunt et in pratereuntes «epente insi» liunt, (cf. Theocr. 25, ^2. et Sil. 6, 310.) vel de venatoribus insidiatoribasque, qui similiter subsidunt et deinda n insidiis sii6tto «lortt faciunt inpetum ; uude sufcisi jtrrcs dicti veuatores. Cf. ad Sil. 13, 221.-^ . — id quadquitrtbatf mente a^tabot, vel pcrr licere conabatur, vel optabat. Cf. ad 9» 10, 5. 22,34,3. et 23,41, 5.
6. tntsr ptgruefhigttqmeotmUum trmidamay fluctuante ; ut passim trspidors ap.LiTium pro dubium incertumque essc, sibi non constare, s^wfnAsa. Cf. ad 3r49, 4.
7. plerm portit ^utif b. •• poctis multitu- dine repletis efutij catervatim preruentes et cum inpetu, instar fluvii s. tonentis, nt iicx<iie^aif iaxlfevkeu, ivixbe^ai, et CMips mfundere 27, 41, 4.
8. fnpiilia i2«ni. acte, retro cedeiite et fluctuante, loco depulsa et mota inpatu, inclinata, ut 2, 20. 6, 13. 9, 27, 40. 24, 16. 26, 6. Nos hodie dicimus airiidlMbiidlcMi.
9 iimilantetj se fug^re, Romanos, poniis ofiM ssgiMftt cet. — Acrsiis m tergay piopr. tfv^, instans. — fora portanmif valvse.
CAP. 15.)— i. BsUt ftdMotis omUagiom, ^communijone, sodetate, (v. ad 2, 5, 3.) tfftntatt* (fiorte tnrstitt vel tn^' vel infoeti) V^ferUium oMimi, ad lielli societatem traeti sunt, cet. Post tHmubAat majorem di« stinct.posui,nejaiigatur Ff^miiatiiamim — exettcvrrcnin^.
2. Fidsnatei quo^, teque ac VejenteSf £trumi fuerunt : sed Fidenas s. PUienamy Nomentum et Crastumarium in Sabiais oolonias Albanorum fiiisse, mukis annis ante Romam cooditam a tribofi fratrtbns deductas, tradit Dionys. 2, 63. Post Fide. nates autem subactos et coloaiam Pidenaa deductam Camerinos a Roraulo fusos, eC urbe eorum capta cives luissc Romam tra- ductos, bii totidem oolonis in locum iUo* rum missb, riefert Plnt. in Rom. p. 33.
3. viribut ml^utit muUa arte, nino dolo s. strate^emate, (ut2, 51. 7, 14. et eeeuiHa vbru adjumre 3, 52.) quali eum contra Fidc« nates usum c#sc vidimus in cap. mp.
16
COMMENTARIUS IN LIVIUM. 1, 17.
4. tiMitHm Mftttt Urbs tiribnt ei datu ah Ulo pnfgetu, initio, (a pnfieiteor, brior, existo) veljpotius prospero 8uccessu,(a jnvffcto) nisi niaEs e MSS. reponere pr^ccto, ut sensus «it : tantum valuit prof«eto, sane, utique, re ytni,viributdatisabiUo sc. Romulo. Scheller voc. iUo ad bellura referebat; sed potius Itgendum putabat o belio «ntm fmfecto viribut cety ut his verbis exacte explicentur prox- ime prscedd. eontitium nrbit beUo ae paeefir' msnac. yiret sunt robur militum belli peritorum, fiama bellica, auctoritas apud nnitimos populos et potestas, parts f^enti- bus devictis, captis oppidis etcoloniis illuc dedactis.
5. CiUret equites, quos primum CeUret^ (vel a Fabio Celere, interfectore Remi, pri- mum iis prcfecto, vel Keeleritate ministerii, vd t Gr. K^kris, iEol. it4\fip) deinde Ftexu' mmetf postea TVoim^t, et tandem EqiUtet didM esse putant. v. Plin. 32. 2. s. 9. Plut. Rom. p. 34. et sup. ad c. 13. n. 8. lis prcerat tribumu Cderum, qui re^, ut prse- mtus prflBtoriolmperatori, dig^mtate proxi- mus erat. Cf. 1, 59. Dionys. 2, 13. Plut. Rom. p. 23. 34. et in Numa p. 94. ubi Ce- leres non pulsis demumreg^bus^ sed jam a Numa dimissos dicit.
CAP. i6.')^l. HitinmortaUbuiedititaperibus^ Ibrte leg, cum Crev. mortaUbut. Cf. cap. 2. extr. — eoneionem in campo Martio cet. De Romulo inter Deos relato et in curru Mar- tis abrepto cf. Plnt. Rom. p. 34. Dionys. 2, 56. Ovid. Met. 14, 772—851. et Fast. 2, 475 sq. Noti sunt similes mvthi de Heno- eho, Elia aliisque, qui procella sublimes a diis rapti olim fin^bantur sive ob sin^- lares animi corporisve virtutes, sivc ob ig^- Aotum mortis ^enus et locum, sive ob in- maturum subitumque obitum : de quibus mythis egi in Henkii Magazin Air Reli- g^nsphilos. T. VI. P. I. — patut Caprtt s. Oiipritc s. Caproa^ Gr. air^fis X(4n|, in campo Martio. Cf. Plut. in Rom. p. 36, ^ Si V^pa« ^ /Mr4XAa(ffr, ^x^ov ^vy^ icaXccTflU #ral v&w tmi icairpaTiyat, St^ rd Sr^ta^ els t6 t^s «dybs ikes iK w6Keits KaTi6irras) intpp. Ovid. Fast. 2» 491. et Fest. v. CapraUa — imc deinde m ttrrit RomuUufuit, ut Genes. 5, 23. de He- pocho.
2. MlirtofKtottffiiefuie(a,perculsa,ut,eap
dem metaphora atelodesumta, al.peo'^» ptmiMa, rKttyeiffafiKwKrrYeiffa, UtXL.fiappi Cf. 5,21, 5. 27, 9, 6. 33, 28, 5. 34, 17, 2. 37, 6, 4. 37, 24, 7. ad Sil. 2, 213. et 8, 388. — «MBiha» aiifuamdttt nltnJtium tbtvnuit, te- nuit, ul c. 28. nisi ita et h. 1. leg;endum.
3. Detm — saioere RomitJtum jubent, in precibufl adpellare, vel adloquihis verbis^ aalve, Deut ! cet. Cf. ad c. 7. n. 9.
4. paeem preeibut expoecuntf h. e. veniam, pl^iiiim propitiumque animum, indul* gcntiam» uft passim in formulis precum et votonunt laiisdemvc^ciuprDpitnttut syno-
nvma jung^untur, v. c. 7, 26. 22» 37. 24, 2f . 38. 29, 14 cxtr. Cf. ad c. 2. n. 3. et ad SiL 5, 167.
5. ditcerptum r^em Patrum manibut ia teniplo Vuicani, unde partem corporis dis^ cerpti quisque in sinu extulisse credelm» tur, ne res manifesta fieret. v. Plut. L 1. et de Patrum odio propter superbum Romuli imperium Dionys. 2, 56.
6. eonsiUo (commento callido) umutho' minit, a Patribus subomati, ut ita ccdis invidiam a se removerent.
7. gravit auetory ut 33, 45. vir, testas «e nuntius summae fldei et auctoritatis, Sii rbif rpimaw rov kiyorros aal rbw (fpKor Plirt. 1. 1. Sic contra auetor lemt nee tatitjid^ 5» 15. 6, 24. 7, 9. 23, 13. ct nuit hominet 24, 32, 1. — quamtit magndt rei auctor, quamvis rem nuntiaret magnam et miram vel narum probabilem. Cf. ad c. 4. n. 6. Similiter ret tnqfor, quamauctoret 22, 13, 4.
8. petent precibut, v. ad 9, 16, 3. — OM- tra intueri, obtutu in ejus facie fixo, vel potius vicissim, ut 9, 6. Veteres enim p^tabant, deos, propria ac divina specie conspicuos, non nisi a paucis hominibus, qui ipsis ca- rissimi essent, cemi posse, et plerosque eomm adspectu vel interimi, vel saltena excaecari. v. He^me Exc. XUI. ad Virg. A. I. Proculus egre^e agit partes hominii callidi et ad fraudem acuti.
9. qmntumiUiviroJidnfuerUeqmbvadatA MSS. recepit Drak. Vulgo le^tnr fidee, ut parvmfidemj latitotium, mtu temputhaberoi Duk. Foit^ltg.quantafidet; Drak.
CAP. 17.)— l.certanvfi regni, de reg^o v. adl,57, 7. — animot venabat, agitabat, varie niovebat, iiunchucnunc iiluc move'- bat $ Baucr.
2. Needum a tingulU faotionee pervtnertmt, ita e comp. scribendi male intelkcto per- peram leg^ 'semper putavi pro m- venerant, i. e. nats, ortse erant, nondum singuli erant factionum auctores s. capita. Nunc video, idem censuisse Bauenim, eique ctiam plures ob causas displicuisse emendationem Gnevii, Gro- novio unice probatam : eupido venabat, «tr- dtan ad ttnguUtt — pervenerat: faetionibut I. e. certaftof ur. Immo ; noedum a t. provenermit faetionet ; sed, tantum inter ordmet errtaftattnr^ inter Patres e Romanis et e Sabinis oriun^ dos, vel interpartes, populos varicoriginls^ Sabioos etRomanos : unde moxafr sua parU regnari et re^on crmri mi eorperU, ordinis, loci ac gentls, ut 4, 9, 2. 6, 34, 4. 24, 48L Corput eimtatit dicitur 26, 16. 34, 8. 38, 9. 34. ut nostram StaatdaSrper.
3. Ubertaiit duieedine nandumeipeifa, eam n. experti. ▼. ad 2, 29, !• — oittltendn eirea eivUatiam, i. e. quse circa erant site. v. ad 1, 4, 11. et 45, 3, 3. — «b aiigiia eiftfma, elne auswftrtice macht ; Em« — nlla, Itaque, (▼. ad 1, 5, 7.) rm, imperium, eomoaant centum
COMMEKtARIVS IN UVIUM. 1, 18.
17
Aiw! tol e Rom&nit et totidem e Sabinig IcctM memorant Plut. L t et Dionys. 2, 57. qai etiam traciit, decurias re^ nantes Hite lectas, et cuique in ea per quinque (Sei fkiisse fjascet s. Imperium.
4. u per mum m orbem t&af, ut 3, 36, 6. Koi dicimui : gieng nach der Reine herum, Sket ten^hem tn orbemy per vices eundo, ^ eitrikutm sunt^ propr. munitoribus, Mui kerii in orbem eubeedmtUnu operi huic, ntpefi» 6, 4. — MMrMttiiiii regntf tempus, 900 noo eiaet rex leu re^um imperium, iater Romuli mortem et creationem novi K(pf, Nnmc — Inierregmm ssepe fuit, qaia populi comitia non nisi a summo magistratu haberi potecant. ▼. ad 3, 8, 1. — fmed nmne quotpne tenet^ v. ad ca|^. 4. n. 9.
5. tte^rsla0i iitfiutt, ea moderatione, tam cante ac prudenter. IneuMt quidem gratiam^ ledtameniiM pjiuiaiitnijirjuritcet., fiauer. a.ad4,7,4. 22, 61, 4.31, 31,8. et33, 47, 5. » dcttMrnil, qiuedam edd. retim' iwt, quodomnino rectius videtur, judice ctiam Bauero, qui monet, ju» detinere esse Jui morari, debitum alteri reddere nolle.
6. «i«f rshmi«Hit,MPatrciattetores^(erfat, i. c. id probarent et permitterent. Hadieque m l^gSbme mmgietreiUbueqiu rogandis uturjiaiur (a Atribus) idemjus^ senatus auctoritas ad fBfmU tubftugium adcedens, sed omni vi odemta ; qiue veri>a, a multis male intel- lecta, jam Gron. OIms. 1, 25. bene ita in- terprrtatus est : " Usurpare jus est focere, quod documeotum sit nostri juris et potes- tatis : at ««11171«« jm vi ademta est solenni- bus qnibusdam peractis testari jus tuum,
' ctsi uti eo idque exsequi probibearis ; ut
hodieque Priiicipcs amissa regna titulis re*
tinent. DistinguitLivius inter tiJuiTMttoiMm
jvisti iMm, utTacitus inter timi^tii«m et vtm
(t. ad Tac. A. 3, 30, 7.) Patres ex antiquo
obtinebant, quod a Romulo adceperant, uti
cofnitiis, qucque illic agerentur, auctores
«senf. Ejus juris baec vis erat, ut, quod
JHSsissct populus, lex raturoque esset, si
Patres adprobassent ; &r aral rp fiovkp roirra
Uaf Diooys.) hi si auctoritatem suam ad-
iaDcere recusarent, ut ad inritum recide-
nt. H«c totiea antiquis commemorata
Samius s. Patnim «letorttaf paullatim in-
raiita cat ; primum cumiliis, quibus Ser-
viu TuUins, subfrariis plebis contcntus,
Xs^or Tp fiou^f f^af , 4i oba 4i^lotaev iwt^
Mfwrm rk rov hiftarucov vK^rovSf &owep
^rf «wc2r li5ot ^, Koriaxs ^V ^X^^t ut
Khbit Dionys. lib. IV. ; deinde tributis
comitiis Pnblilia ac Letoria le^ inductis,
ct HAtribus cx concilio plebis submotis:
csquo plebeji maristratos comitiis tributis
cicati tnnt, ct Palres nou ni&i auctorts
cfniariatorum et curiatorum comitionim
^ fiieic, (v. Ldv. 8, 56 sq. et Cic. p. domo 14.) toffl lcfibus Horatia, Valeria, Publilia et Uertciisia, ut |4ebiscita omnet Quirites ; (v, Liv.3y55,8» 12. £pit« Liv. B
XI. Gell. 15, 27.) porro SCto, quod pott tribuoitias ro^tiones de modo a^pnorumy de fenere, de altero consulatu adceptas et lonras seditiones senatus coactus cst racere» ut Patres auctores omnibus ejos aoni co- mitiis fierent; (v. Liv. 6, 42.) Icf^bus a PubUlio Dicu a. V. 416. et a Mcnio trib. pl. a. V. 467 latis, ut le^m, quc comitiis centuriatis ferreotur, ante initum subfra- ^um Patres auctores fierent. (v. Liv. 8, 12. et Cic. Brut. 14.)" luetoriUu (Germ. Guta^Uenj Genehmigung) senatui propria fuit, (ut mqfettas et potestas universo populo ( unde toties leg^imus er auctoritate Patrum et jussu popuU bellum indictum, sinea. P., pppulj jutsu triumpbatum esse cet) et pri- mum non nisi cunsilium : (v. sup. c. 9.) postea ad leges, comitia et omnia, qusB a populo vel coDsulibus a^ebantur, traducta est. £a. auctoritatis hujus pars, qusB ad comitia pertioebat, paullatim, ut diximuty omnem vim amisit; reliquc partes scm- per quidem mansere, sed et hc inminuta sunt : nam si aliquis tribunorum pL ioter- cessisset, aut seoatus alienotempore locovc» vel non leg^timo edicto sive numero con- venlsset, vim nullam habebat seutcotia vd decretum et placiium senatus, et adpd- labatur fere ifnatia aiictmtof , non SCtum; etsi nonoumquam hec sunt svnooyma. lUa perscribebatur tantum, ut saltem con- staret, quid Patrcs ccosuisseut: hoc ad serarium defercbatur, et tum vim suam obtinebat. Cf. ad 2, 23, 9. et 3, 55, 12. Dio. 55, 3. £mesti clav. Cic. v. auetoritm tenatut. -— vi ademta, qucmadmodum SuUa tribunatui pL et Au|pistus omnibus fcre mag^istratibus omoein vim adeinit; qul ipsi non sunt sublati, sed mera nominn facta : unde tribunatus tmo^ sine re dicitur Vellejo 20, 30. Cf. ad Tac. A. 3, 30. 7. Baueri nuta est : <* Quid sit vi ademta^ ipte statim Livius interprctatur. lotcUeraa mudo post hmc verba namf quippe, Moa Liviu, talesparticulas omitterc Jut au^cfn b. I. non est iibi consuetudo, tpecitis ct ima^ Juris, di^nitatcm scuatui larg^eiit^ non poteslatem."
7,Juberentque ut cct., sic pastim, utct
Jubet vel Jubeturfiat cet. omissa tit. Cf. 28»
36. 44, 2. Duk. ad 23, 21. Drak. ad 32, 16.
Wolf. ad Cic. p. doiuo c. 17. ct Oudend.
ad Suet. Tib. 22.
CAP. 18.) — 1. ewiiiUtittiiRiM omnif dirmi et humani Jurit, perititsinius Juris iiaturc ct civtlis, velle^um divinamm humanarum- que, qus xuigo naturales ct positivc di- cuotur. A^uma Pomponii f. et Tatii re^i penerv. Plut. Num. p. 61.
2. Samium Pylhagoran tdunt fortc pro Pytba^ra Spartauq quodam, vd quo«L Pytha^rsB Samii et NumsB iustituta non pauca iuter se conmerent. v. Plut. Numa p. 60. 64, 65. 69. Edunt oiccforffm) dk^\
18
OOMMENTARIUS IN LIVIUM.' 1, 19.
«uiB auctorem €Sfte» (Germ. angdmtf irfHr iiyWii) ut 1» 46, 6. et ^diitio^ trmditkH (a^gafci) 4» 23 pr. liioc et edirt contilia, ca eumiiiare» 10, 27. 25, 9, <i. ^rt dmsy mMtaoMf , hoUias^ ioerffieia tx likrit JatMa^ a. e. dicere, pronuutiare» indicare ex iis» .quibut diia et quibut quotve bostiis Bacrifi- cmidum eit, 7» 6. 21, 62. 22, 10. 30, 2. 40, 45. 41, 13. 42, 2.
3. FylhmganH Serm TMo regmmtt cct., vcl tem|»ore Tarquioil Superbi et Bruti, iecumlum Cic Tusc. 1, 16. 4, 1. Scd de vera IVthagorB state, diBcipliDa, ct soda* litia adcuratius disputarttat iotpp.Gell. 17, 21. U^Qc Opuftc Acad. T. 11. p. 186— 199. et Mcioeri ia d. Gescb. d. Wutenscb. )n Griecb. und Rom. T. I. p. 304 sq. 322 sq. 398 sq. » ui uUima /ta/itf ors, iu Magoa Grscia, jitvenum «miiiajilHiM, seciautium, t^udiOf et dili^Dtem iis operam navantium MrtM fcahiiife: quod sapientiflB studium non tam ad pbilosophiam artcsve infeuuas dit- «•BdaB,quam ad formam, leges et iustituta civiiatum et copUMcendia et emendauda •pectabat. v. Mciners et Heyne II. II. De Mttapotito^ Htraelm et Crotofw, clarissimis Lucauia et Bruttiorem oppidis» v. Ind. et Heyne opusc, Acad. T. II. p, 205 sq. 234 aq. et 178 sq. Idem pw 240. monet, per prolepaia b. L mcmorari UeracUom^ cuji^s orif ines uon uitra Olymp. 86. adsurn^t.
C^tlMftrwi et CnptoiM Gnecorum more diut iiviut, ut pattim timilia. Cf. ad 44, 28, 5.
4. £c fuifrnj lxvi% etsi ^usdm mtotit JvUtit iPjtbagurai cum Numa, ^ famu in Sabiitot •c. perlata, qust in SalHUot peuetrattet, !(Liviaaa prorsut brevitate et Grsco more, uipr. Tbucyd., dictum, ut c. 21. fmt tx apae» qMca sc. profluent) aii< fuo — txeivittH ; Bauer, qui recte mouet, nou de Nume autcujuslibetaudire Pytha|^ram cupientis '^ed de iptiut Pytbagorie^aimi h. 1. tcrmo- ncm ette, adeoque uon cuiu Grou. (DnUc., 3trotb. ec Em.^ e MSS. et edd. antt lo|^n- dum, fusfaata iu StAinm ejrttwKt, evocattet I^ytbagoram ad Numam disccudi cupidum. Sed forte leg. qua Jama in iiabimu Itfte, fuo Ungwt eommercioy vel qua fama tum Stimot^ miM quo cet., ibrsau et ab rupidilattm ditetmii, Gf. 40, 29. 29. Cic. Tusc. 4, 1. et Or. 2, 37. Ceterum ieve hoc este Livii ar§umen* tum, docet Drak.
5. difciplimi Utricay horrida est severa, fintttr^ dtuter : ub quam moruiu teveritatem etiam effictaest Sal^ioorum ori^o Spartana. Cf. PluL iu Numa p. 61. D. ubi Livium aiike OGulot babuitse videtur, nisi uterque auti- quiorem quemdam exwripsciit; Struth. — -*- QMO gtntre disciplioaB aut bominum, iiiti potiut est qua g^eute, (ut hU 27, 32. et 30, )L2»4«34, 17,3.) nuUum quoudam meonrup- tiHtfuit, V. ad JuveuaL 3, 169. 6, 164. 10» 299.
6. migurato, capto ante au^rio, (ut 5, 54 extr.) de quo v c«|>. .6. et 7. Sic ^
«iii|iloal», de quo r. ad 5^ Sl, L -^ flic, forte atttt ; Bauer.
7. Mfiniit in tareem — dt teatpkt dttetniii^ V. ad c. 6. n. 6. Ipta tuperttitio nlit nota. Ducte de ea egit Spanlivm. nd Callim. H. in PaU. V. 121 — 124. — «d Mtridifm wm, convertut. v. ad 38, 61, 2. — etfite wtiult^ V. ad c. 32. n. 7. ct. eL cap. 36. ct 10, 7.
8. rtgimm ab orientt ad oetgjiaa rfttiirwiimtO pro terminavit, descriptit, finivitt iOad tantum in tacrii utitatum $ Bailer. — Sig*' num emdrm aninm Jimmt^ ex adverto fiztti potuit, destinavit, pronr. tifuo locum.
9. wU iu tigna (ricfartwtf, addaravcrb, b. et dara et pertpicua facias, ac. preoor; ai*i cum Gruu. le;. at (tum) (a mgnm cet.
10. ptrtgit «erMi oiijpiBta, proBUDtiaviti BUBiiipavit, declaravit, ut c 24. et 32. Sic et ptres<rt pro dicere, enarrare, exponere^ proponere, ▼. c fmienliifli 3, 40. 9, 8. 22, 60. 39, 15. 43, pr. laa^ 7, 37 pr. emrmtn 39, 15. iadiciaM 6, 16. fakuiam 3, 44. et timpl. paragert I, 52, 8. et 34, 31,7.
CAP. 19.)— 1. mtbtm mmjam, tmMmm vi at ■Riii, Jiirt «Ba, eamdem; tcd «AetWlfa tmi, more OriBoorum, ut pastlm it et Ue, vcl pertpicuitatit canta aoditur ; unde d eadem pronomina patsim repetuntur, Inpr pott parcutiietin j^urave verba intarpoam Cf.ad 1, 49, 3. 1, 58, 4. 5, 24, 6. 6, 8, 3i 21, 3, 5. 22, 1, 26. 25, 27, 1. 26, 24, 10 33, 13, 8. Gron. ct Drak. ad b. I.ad 25,27 et 44, 40. Povson. Prtef. ad Kurip. Hecab p. XIII. -— QniAut gwww weii pmtt amiatm quippt, utpote, miiitic ^traitt, Alii e^tratii m. ciiimtf non inprob. Bauero.
2. Jamm (Jani templum^adni^iiiNm Ar* giUtum montem, aut potius vicum in Xl regioneUrbit, qui a Circo maximo ducebal ad furum olitorium portamque Flumenta* lem, et in Urbe Ai^ltitan «mmiiai, extn murum ejut ArgUetum inum dicebatur. !■ foro illo ftiit templum Jani. Cf. intpa Vir|r. A. 8, 345, 346. et Varro L. L 4, 33 — ttmel 7'. Manlio eot, a. V. 517. adeoqm mmo VII. pott Punieum btUHm 1. Ab Au- inisto Janut bit terve dausus eat. v. a^ Suet. Aufr. 22. Hinc Liptlut Elect. 1, 32 suspicatur, primam certe operit Liviani partem prius editam fuitte, quam Auf^ tus Jauum post devictos Cantnbros IteruB dauderet.
3. Dm Egtria^ Nympba, vcl Muta, ve Num0 amlca, (v. Dionys. 2» 60.) cujui font ct lucus atl Ariciam fult, et conf^tEui cum Numa in autro Capenamm tub Aven< tino. Cf. c. 21. Heyne ad Virff. A. 7 »763 et Plut. Numa p. 61. 62. ubi hanc fabulan inde potitsimum oitam dicit, quod Numi post uxoris mortem rurl fere et hicit tacrii ac solltudinibut vlxerit. Numa figerian quoqua emtfugem tmam ette finxlt, sl ^cn est lectb oap..21. Simili vero
COMM£NTAKlUI IN UVIUM 1, 9ft.
<M
^inadi camdemque ob causAin 6ciplk> Africanus mi^or (v. 26, 19.) aliiquc mmt
4. tnetriMet mm ^^^ Jhvntm^ h. e. sa- crif cuju«|iie dei, pr«/Mfr«, confititnere, qui eurmt dem bonimque cultuni ; ut aanH^iU* ^•ru ap. Nep. Lys. 3. Sed cum Dulc. forte le^. c«ifM« ttmm bc. Kacronim. iium aptos, mtos, cougnioastqoales quisqueposceret \ Sauer.
5. tR Xll menm daerini «aanm, a Ro- malo iu «lecem ilistributum menses, quo- 'Ymn wx. erant XXX, quatuor autem XXX[ dierum. Nuraa Januarium et Febr. adjecit, iihunqueprimnm, hunculumumfecit anni menseniy qui postea, sed tempore nobls iriioto, iuter Jan. et MRit. interjectus est. ^ns annus uon CCCIV, ut Romuli, sed CCCLV. dierum fuit. Qua ratione Romu- his, NumaetCaesarannum Roin. ordinave- Hnt, ofitime docuit Macrob. Sat. 1, 12 — 14. et ex eo ej^refi^ie totum h. 1. olMcunim Itthistravit Gron. Obss. 2, 18. Cf. et Censo- riu. de dw nat. c. 18. Emesti clav. Cic. v. vderraiarii^ intpp. Suet Cicft. 40. et AUan. V. H. 10,7. — MiUtiliaH whe^ solari, ab uno solstitio ad alterum. — iiitpiTaiari^ menA- hu itUerpomenda ut ttipendio pnrteritu enolvenda 21, 5, 5. (ubi alii ttipendiapntterita le^nt) Cr. ad 1, S3, 3. et Gron. 1. 1.
6. funrto et vigemo anno cet. cf. de hoc rrcio XXIV annorum, a Numa iiistituto, (fmo. et Em. 11. II. Quum vero ille non iaii«i dilucide, et hic nou adcurate rem ex- posaisse, vcra autcm ojus ratio etiam doc- tifi<im(»s viros et intcrpretes Livli fag;isRe videatur, tinmies bffc icneaut. Annus Grzcorum lunaris erat, CCCLIV dienim, rt, quia sic quilibet anuiis XI dies et VI bora«, cxtIus vcro Vlll aunorum XC dies aherraljatacnrsusolis, hi XC dies abiisoc- ixsi» micique annocoulecti et in tres menses 3^X qncmque dienim distributi iiiterca- hbaniur. Niima autem anno Grrconim hi hoiKircm inparis numeri nnuni arljecit ^wm , ita ut cjns annns <'CCLV dierum es- Kt, mensi1nia<pie Grapcorum iiitercalaribus memis post tertiam octarieriJa seu XXIV umiim die^ quoqiie XXIV superfliii essent. IiaqueXC iUos dics, aGrscis intercalatos, in qnatnor incnses intcrcalarios, (qiu f^ijSoAijLUM et MtpicqMyioi s. MfpfccSiroi Plut. Cvf. p. b^, et Num. p. 72. dlcuutur) et iIQtdrm duos XXII, diios XXIII diemm, d^«rrip»it, ct qucfvis biennio post diem
XXIII Febr. Cv.ad 43, 11, 7.) nnumexhis, itqiie aitcmis, modo parcm, imxlo inpa- rem, interposuit priinis diiobus octenitiis ; at tertio qoovis iicteniiio uon XC, setl LXVI dies, sc. ter XXII, iiitercnlavit,
Znis pcr XXIV annos todidem dics lunari Irvcoram anno tidjecerat. Qua ratlone fotum est, nt XXIV anno vel cyclo
XXIV auuoram plena etnnorum omnium ips- tk esfcttt, hi XXIV aniii Imnres, numer»
B 2
dienim intercalatlotiAnu a»etO| «quareift totldem solaees aanoi, et ipsl diMque tm^ rum ffd matam eemtdem t$lu, smrff ard armnt. admodum anni tropici et oursura foUs,y« cumrationecceUMiifraeiviK. — Obscunmk hane fastomm oiuDi^que civUis tempork ratioRcm in rem suam oonveitlt postea calliduiii Pontificum conlefium, qoodp prout ipsl libitum fuit et rationibus ejna respondlt, dies intercalavft. ▼. Suet. Cin. 40. £ain quoque non mrtc percepere Plut. 11. II., Scaiif^r et alu, melius vero SoUmui» Censorinus et iiipr. Macrobius, qoi etiam -omDcs dicuiit, Numse amram CCCLV dle- mm fuibsc, nou CCCLIV, qui GnecaniiA -et plane luuaris erit. laieiyreles Livli tantura noa omnes fotum h. 1. rileBti6 pnBtermittttut; pauca et altena dltpiitant 'Sif^ius et Bauer.
7. faftoidiet, quibusyvf mt ]ut dleere, rA pnetori licet fari tria verba eolennla do, <judices) dicOf {jm) wkHm ; (fc. rem, do*- minium, dcl>itores cet.) iiefastM, quibus wm licet. Cf. ad 6, 1,7. Varra L. L. 0, 4. Ovid. Fast. I, 47. 48.
CAP. 20.>--.l. Flamcwm nimUm s. J<^- lem, qui reiiqnis dlgnltate antecellcb«l. Flaminet eraat sacerdotes uui alicui numiri addicti, et maiores Dfalls, MaitiaKs ct l^iirinalis, quilms XII minores additi sunt varlis temporibus, etiam in Imnorem Im- peratonim. Adpellati ida creduutur vel a jiio s. ^f/emmftf laneis, inftilis, quibus capfut cingeliairt, vel a pi/ss, quasi pUomiMif vel a flameo^ eodem capitis tcgumento, apice, proprio Flaminum insi^. v. Dlonys. 2, 64. ct Plut. Numa p. 64. qui Dtalem et Mar» tialem Jam a Romulo prcdHot, iisque Qui- rinalcm a Numa adjcctum dlclt.
2. ne taera regi^ vieit, repi mimeris,-a rc^ curanda, deicrpmitur, neglig^ereHtnr. — in- ngniveiley prmtcxta, et euruliteHof quK rn^ erat, ut postca summomm ma^stratuum, riirM/tuiii. Formam cjiis e nummis dedH Spauliem. de usu et pr. mim. Diss. X.
3. Virgines Frs2« fp^t, Ge^aniam, Vere* niam, Canulejam etl arnejani, quibiis dnav addidit Tanjninius Pnscos aut Servins Tullius: scd alii Jam a Romuki Vestales putamut iectas fuissc ; quod voc. propr. est. V. Plnt. Numn p. 66. 67. et Dionji. 2, 65, 68. — AUmi oriutulum tanifieinmt Vcstam enim cum i^i sterao Aneas abs- tuUsse Tniia dicitur. v. Hejnc Exc. IX ad Virj. A. li. FierfffyGr. *EtfTras.*I<rrja, svm- l>oluni crat igiiis, primnm domesticl, (cn- Jus u$us magnaiu habcbot vim ad vitara homlnum cxcolendam, et famllias sodeta* tcsque formandas, de quo v. Dlodor. 5, 66.) deinde et elcmciitaris s. «therei, ac jiropiie ita diccliatur focus, qui sacer erat. Inae Vesta primuin colebatur a sinpills familHs, postea a civitatibus, maxime vero Roms: cujus salas peiidebat «b cetenio t)m ^^
COMlfENTARlUS IN UVIUM. 1,20.
ct MUadio»qaod>teit p^^ tMpirtt Bom. f» flfit pm§tnH emniUtm 26, 27. guooUm fociu In medio ent Bdium, uicnim ejus «ropr. penetrale dicebatur, (ut for^e 6, 41, 8.) et am illiut ac simulacra sacrata erant poeitaque in penetrali leu media parte aBdium privatarum, templorum et PryU- naorum, quin ip«a b«c Ilpvraviui, io qui- Ims Vetta coleliatur et perpetuus servabatur icnk, in mediaurbium parte sita : unde iof. 41» 20. Cmei Prifimmtm^ id «tf ftMtnU tvMi oet Cr. Spanbem. ad CaUim. H. in IM. 325. et in Cer. 129. Heyne 1. L et Hermanni MythoL T. II. p. 71. et 75 sq. cd. pr.
4. ^eali eonditoriiUibis, Romuli, haudalU' «aaiiquan copnatum. v. cap. 3 eitr.
5. HJpmtditOH dtpvblieotUUuiif pecuniam et arrof. — oiui eirtmmui, insipiiibus bono- nbuique, sdL vittis, prstexta, carpento, lictore, locb bonestiore in spectaculu» Tv. Suet 4u|^. 44.) jure testamenti condendi, lioet minoras essentp et reis forte obviam &cti a subpUdo iiberandi.
€. SaHm^ a saltando sic dictos : que sal- tatio eorum similis erat wfftxWf armatis GrvGorum tripudiis. v. Plut. Numa p 68. 69« •-- Afortan Cffradtmijaexplicantvelm- diiwliii, inpr.acri inpetu in bostemy(doKpoy Apta) vel aepatadwro, vel grmmn deuai, vel ^fWRJNf ortum. Mitto aiias ineptias^ .— MMMi nteUm t^^n, x"^*^ lurpas et XaAjccovs ftMTiipaf dicit Dioays. 11 et Vll. Sed iuisse potius inAii^vpiMiw vel tcapSio- ^ikoKaf pectorale, laminam eneam pectori inpoaitam, semiloricam, monet Lips. mlL Rom. 3, 6. V. Polyb. 6, 23. Pausan. 10, 26,
2. et Polycni Strat. L IV.
7. aaeiUaf qua ab omni parteanetM, redsa quasi vel curva erant, aut potius aneifia ab ftyKwXet adpelUta, quod rriN^^ay sinuo- sam, crebro incurvatam et in apices excur- rentem hal>el>ant, scuta Xll, quorum pri- mium et verum, (imperii pif^us) ab Eg^- ria de ceelo missum esse fiugcbat Numa ; cuique XI alia similiima, ne furto aufer- retur, a Veturio Mamurio fabricanda cura* verat. Hec am^ia CaL Mart. a Saliis aaltantibus canentibusque carmina Saliaria fliooifrafitur, b. e. per Urbem ferebantur iu bonorem Martis. v. ad 5, 52, 3. 37, 33, 3. ad Juvenal. 2, 126. Phit. 1. 1. et Ovid. Fast
3, 259^-^9.
8. p0iils^0im, et ^uidem Maxiniaii, si aliis fides babenda, qui tradunt, pr»ter eum quatuor Poniifices, eosque patricios, a Numa institutos esse ; (v. Dionys. 2, 73. 3, 45.) quibus a V. 452. quatuor e plebe a^iecti, (v. inf. 10, 6.) et deinde septem a Sulla. Vocem MutMtnR Uvius adjicere demum coepit inde a3, 2l.omi4itque etiam 2, 2. et 27.
9. PaNl{/iciiRA*iiaumiAfamMmjMsrc»(Mar* di) fiUvmf Numse ref^s (cui idem fuit pnraomtn {tebinum) ^erum^ et And
Mardi regis patrem. Cf. Tac. An Spanbem. de usu et pr. num. Diss. p. 19. 20. ct Plut. Numa p 73. 74. cet, NumsB ab aliis unam uxorem Tatii reips filiam, ab aiiis duas, Ti Lucretiam, anonnuliis quoque una* Pompiliam, ab aliis vero praeter ei tuor filios, Pomponem, Pinum, Ci Mamcrcum, (unde Pomponii, Pina pumi, Mamercii, et eorum co^non tribui ; Pompiliam autem nupsisse patri Anci Marcii regis et filio iUius qui Numam ad regnum suscipieni pulerit, et cum eo commi(praverit ] sedpostobitum NunuB,re^ni8pefn: mortem sibi consciverit.
10. Sneraoaiiiia ener^pta— cttram sunt commentarH A^itmc, XII libi fitfiKot l§pat s. Icpo^ayruraiylibri juri ficii cct. iu papyro ^«i^ypt. etlite bierog^lyph. vcl Imeamentit et pictv bus compositi, quorum arcano sc buerat pontificei , et quos una cum suo ct XII aliis libris, philosopl Grsece scriptis, sub Janiculo in arcis lapideis recondi Jusserat, &s t 4¥ k^^x^^ ypdif^uuTi ^poutkiimp ri tkrw, V. [Plut. N. 74. et ibi Aniia rius; aquorumnarrationeabhorrci tur, qusB leg^ntur inf. c. 31. extr. in arcis invcuti a V. 572. sed cremi V. ad 40, 29. — cteUttei ceremonias, deonim superorum, (nam okn. M idem pontifex edoeeret^ sc. voluit, e pontificU tcitit tulifeeit: sed licet etit ^ere iUi tU ettetj quo plebt veniret; 1
11. protUgia sutcipere^ ut c. 34. av^urtum, res et eveutus cxtraor (qui uonomnessuDtprodigia) pro pi b. e. indiciis divioae voluntatis vc non temere et casu, sed consilio i dlviuo, factis. babere, et di^os J quorum ratio habeai ur quique proci dafUr anerhenntn, Nam veteres pi oitentorum vtrei iit nottra potestate em, guc^ue adcepta «'nt, ita vaUrej Plin. 2 Cf. ad 1, 31, 1. ct 43, 13, 6. — I et Cttrari prodigia pro vulg espiai curare et fscerc ea, (inpr. sacra^ expiari piaculum aJiquod deorun prodigiis declarata, piacari putest 3, 23, 8.et5,50, 1.
12. Jovi Elieio: is idem qui Kar< descensor, fiilrurator, (de quo Bun erit in sin^ari liliello) ni«i quo«] dictus est a prisca opinione Etruso Romanorum, qua Jupiter et fulmii quibusdam et prccatiouibus e ca (qusB ratio nomiuis, ab Ovid. Fast 328. mcmorata, probabilior est ei h. L Livius adtulit) vel cogij ei inpetrari s. inpetriri posse credebauti a Porsena, Numa ct Tullo Uostiliu refcrt ex lib. II. Valerii Antiatis / adr. i^entes Ub. V. p. 154. (ed, Lu
COMMfiNTARIUS IN LIVIUM. 1, 21.
n
161.) d e L. PitoDit AnMlibus Plin. 2, 52.
U. ei 28, 2. s. 4. ubi dicit, VoUimm teU§
mrrmatm mmfutmuu ; mfocatum et m PomnM,
Mmttmm tgpnua Ntma; TnUmm HottUiumf
im'miMum€t9xNnm^liMtmfdem,^UlHm^
imr^iao Jotom etdo devoeare fona/iim, qtumiam
fenmrUtftuedmnfoeimttffHtmineietum. Cf.
nf. €. 31 extr.) uhi Liviut verbit nulia
Tallo tUata eetktihmn tpecim vel exoraarit
IVoniaiui, vel antiquani tuperttitioDem tir-
Bifinvit, vel iudicare vohiit, Tulluni fiu-
■ite iciam nibil vidisteet audiviste) Ovid.
Fnt 3, 285-^8. Dionvt. 3, 35. Plut.
Ktni.p. 70) qui tamen p. /5. Tullum dicit
itdilmo habuitte relirionem Nume) et
Un in Ma^zin fiir Fhilol. heraut^. von
Ki^pnti und Schlichthortt T. II. p. 48 sq.
tbi hit narrationibut primos, vulj^ tic
iBctot, conductores Ailmiuis desirnari io-
gctiote suspicatur. Sic ad electnoe ma-
ttne vim et naturam referendc omnino
laat flamm« subito in antennis navium,
vd ia splculis ac si^is castromm teme
hfais, vel in puerorum virorumque capi-
tibiM vlsB, nec non isnes ccelestes multi-
Mm om ct complurium vestimenta ad*
trcntes, atqne alia, de quibus v. ad c.
31. D. 1. Sed humiues olim, talia animad-
venmtes, lam vcras eorum perspexitse
cmtt, et lu facile ad artem, Fraukliol
^imiuD in^enioinventam, traduci potuisse,
Mc p*tiu4 ad vul|^ria prudicionim pro-
nrmdorum remedia, a ^uuerstitiune re-
PJMt, fMcationcs et sacrificia, couAif^isse,
m rrediderim : et liccat mea facere verlMi
HiSraii in Opusc. Acad. T. III. p. 125.
"Ctta adridit, ut Tullut fulmine ictui
cm dumo tua coufla^ret: nam eum arte
iGqaa tcmere adhibiu igncm coeletiem in
ic dcrivatae videri, temporum barbariet
ntdere vctat; ettlpotuit ccrtot rituipatrare,
ncrii factis, in loco incluto, quibut ful-
■init vira adliccret; potuit quoque ret
fibulote oinari, quum fama taoium hoc
ctnitarct, InociidioTuUum periisse: certc
Dionyt. 3, 35. e luis auctoribus nilul dc ea
le nemnravit.
13. fM MicipMc safRl, sc prodlg^a.
C.\P. 21.)— 1. Ai Ue emmUtamiay ad con- witaBdiun dc his rcbus, ut c. 55 extr. ct rtm dtlatmm eontakra 2, 28 ^. Mox adtidua froadtiduSf raore Livii; uisi forte Ita le^., te dno cpltiieta jungantur: ted cf. Vlrr. Ge.^449.; Bauer.
2i praiiaio if^^ ae peauurum mitu dure Actnm pro: lujicicndo dvibut metum iniumc adccdentcm adeum metum, quem kget ac pcrn» incutiunt, ei pvnc parcm. Func leg. praximt amtum^ quam Mureii con- Jtctaram probarunt Gron., Drak. ct Bauer, (^ munct, legec ae pcenas primum esse, fuod mctnaut pleriquc homioes, tempore cmc ac tcnfus ordiae» cty ubi blc metus pwtua vBlcati muiiliifsiitiimiullicicadiin
estc) vel ptreulHHN pmritie (pnulo nBtc* Romuli temporibus) scu timpl. fereuittm kgum ae p. inrttt «ioitettm : nam in multic MSS. leg^itur prepubo pro proxima. 3. ^iaN tpd » komnm im regit^ vtbu unici extmpUf mormfermareat: nam quaiis rex, talis grtx. Cf. 5, 28. ad Juvenal. 6, 617. Si- 198. et Lamb. fiosii Spec. animadv. ad script. Lat. p. 3. tmtri exmitpU, tinruiarit, pnecipui, optimi ; ut passim «micMt dicitur, qni parem sui non habet, vel in gcucre sao pnestantissimus esu . Cf. 2, 58. 3, 33, 55. 6, 6.22. 7, 1. 12. 25, 8, 31. 9, 15. 22, 14. 27. 23, 11. 21. 42.24, 34. 25, 28. 33. 21. 45,6. Heins. ad Ovid. Met. 3, 454. Pnsr serat. ad Catull. p. 24. et ad Prop. p. 150« Sic et unut 45, 32, 3. uisi lcg. ibi uideut. .
4. Lttciu trtt— cvifi emguge tua Egjtria ettei^t V. ad c. 19. n. 3. — foat ex opaeo tpeeUf v. adc. i8.n.4. — rittfcrMtrif,v.ad6,33,3.
5. EitotiFideiooUmminttituit, ei pri0 ce- teris numinibus instituit tacra townni cC sinf^lari ritu cdcbranda, putant, ut ante dictum est, Jide potittimum ae jurejwmie dmlatem remdam, et, ut Dionyt. 2, 75. dicit, JuttititB, Nemeti, Furiit aliisqiw cjusmodi nnminibus honores divinos sab amplos a majoribus, Fidei vero, qua nulln rcs homiuibut aut major esse posaet ant sanctior, nullum cuUum, nec publice nea privatim, Udbulum esse; raifra {lOMifi^f 2s vpmrot iibpAwttr lep^r IBp^irara lUarems ti|- pevl^ cet. Ab eodem Numa primum Tcr» mino templum esse eutructum, tradunt Dionys. 2, 74. et Plut. iu Numa p. 70* Baueri adnotatio est : toti F«M, L e. ut cum aliis commune ei non esset. Soiemte hic tea^^lum sig^ificare posse, audaciut forsau» quam veriut, dixenm ; ut hoc velit Liviut, numeu Fidei non habuitte «rimmor vel vdpeSpor. Sequentia firmant od id ttmirittin. Sed et tic intellei^re llcet, totiim Fidel* tacrum commune ei cum alio non lulttc, rem divinaiu quoque toli factam ; quod tamen miniuic iiifrequens : tempcr euln uui deo, etiamsi o^mMrhaberet, teparatlm tacra iiebaut. Fortatse meodum subest."
Sjuidam rh lo/i delenduin putant, aut le|ircn-> um timuly vcl pepuii e Dionysio ; qul tnmea 9^/iOffi^ dixit, nun niorir hifAoaiair.
' 6. enrrtt areuatOf scinlcirculari ; vcl potluc camerato, velo virf^sve desuper adoperto, tecto, ut hoc curru et iHaiitt imeoiuta tacU tumitas dcsi^etur, et^tM tutandam vel secreta servauda esse.
7. Muita aiia taerijieia ieeaque — dedieaeii, iUa constituit, htec dcttinavit. Cf. ad 1, 33, 7. — Argei loci uude dicti rint, Igao^ ramut.
8. duo dmneepe regm, ordinc tequuti, tlbi succedentet. DtiMefpi alter pott alterum» alii post alios ordine continuo, ut ^^s vel H^tsis V. c. ap. Hom. IL6, 241. Cf.ad 1,44, 6. 3, 39. 60. 5, 17. 37. 51. 6» 5. 9. 6. ct 9rBk, «d 2, 47. II.
COMMBNTAIUUS IN LIVIUM. 1,93.
• CkP. SS.>--1. TtUmm HatUUmm, mepetm HmtUU ect. r. cap. 12 pr. ct ibl n. 3* :— f«- gm /KMt, csM vohiit» creavil. — Pubm mtctarafmcUf v. ad c. 17. n. 5.
2. pfwteoMfiiliiiiMiiUtUtcuIviBbeilicoso regi sneceMit p«cit amansy quod magno mii Iblt reip.
3. ftmwiri igUm' dcJMcm «i», ut alibi tmigim§f Iwgimwrn, elij^fiMfCfrf , quibut ob- BOnutttnr^Mrf , ^ffrv et flMnavNert, v. c. 3, 18, 4. iMOcMltltct vUiUf nMrtmiwwte «irfvte, elapw Polyb. 6,51,5. ^ /ikv Kmyfi^ Hhi rit€ wmfi^ftfAttnf^ 4 Bi *?cS^ /idAiirra r^' ffXf vV a«itt^« &iiMflirry ut eflfuenMefvv et Tipdmw^ est vigorem amitlere et vires, «deoqoedebilitari, Inminul, languere, ut 5, 21. 9, 8. 27. 21, 53. 22, 39. 25, 7. 27, 20. 26, 36. 29, 3. 22. 30, 19. 35, 12. deinde et moNTore curiBque confid, vexari, cruciari, ut 5, 43, 6. et ap. Hor. 1 , 22 extr.unde«tuum ia£, 7\ 22, 3. est t«dlum, quod sciL nimia t€k diutnmitale creatur. Cf. ad Sil. 2, 457.
4. C. ChaMtif, a quo dicta/Mv CMlie, c. S3. Duccm KetXioyet loMaro KotXiujt vocat Dionyi. Ul. led liauc lib. Vlll. KAoiAUv. Sle quoque Hut. in Corlol. et Festus Clm- IImm el CIm(mm /omu». Fuit etiam CkAia gmt Albv, post bujus excidium Romam traBslata. Clailittf autcm ct Clorlttii ejus- dcm gentls nomina sunt
5. «f qmdpmu^ fMmm mmtiatm, agtrtnt, ut exteraplo, sine mora, m rqwterfnt, abiatas res ezposcerenl reddendas, vel ut ret r«d- ibrfiitiir et m$itjkttt, ut 36, 3, 4. Si nihil ablatum eet, r«s wpslgrf slgniflcat poscere, ut satk liat tustis desidvriis, vel iujuria iluacumone abstineatur, ut, 7, 32 pr.
6. pif MfciM tndiel, Justam ob causam ; ut vJiiM loUatM pro justo, quo non vlolatur mlgio Bul fida, el contra c. 23. tMpnifli. Hlnc piHM Jtutumqim ktHttm 42, 23. 9, 1, ct t.iibiv.Drak.
• 7. m Ir^ffliism» dina, Slgon. emend. in fr^aimtcm terCfvM dfni, quonlam td dkt tt- ItaMff ttm ^cit Uvlus, c. 32. et Serv. ad ▼irif. A. 9, 53. Sed aut rolundlus hic loqui visum est Uvio, aut nondnm illa Jurls fttialis ratio, ut ab Anco est condituta, ita iub Tullo iam servabatur, Bauer. Cum Uvio iacit Dionva. 2. p. 132. et alia ratto cst inf. c. 32. ubi aedlta opera belli indlcendi ratio dilicentius enarratur ; Drak.
8. in fiMiflipflCaiUclMia, inmittant, ab eo, pmiUB loco, ekpetant, ei contingere Jubeant, ut c. 23. ia OMM noMfa ifllumtiMflipfffrtnriMf, ■b omnlbus Albonis repetere pOBnas InJuriM, 01 almpl. tspturtfctmat 6, 29. (cf. ad c« 25. n. 7.) nisl malis cum Bauero ^Scponere : belii clflilcf (uomiuat.) ci iugruant.
- CAP. 23.)— 1. iMsifii vftiutalf oMfvit, in- terlii» IntercidityUt passim eftplfsflfrf , vel, ut 4lil putant, atelflrt, nentraliter et pass. dic- fkmi, n c. S,>55. 8, ' 11 pr. 9, 36« At tMm Mfl^titradm oliftu 3, 30,^.-eiter)perei (a|-
efrn«|erfl5,ll. 37, 20. 33, 10.) i 27, 2. tollere, dirimere, riCiM pei^iftflr 25, 1, 5. non coiere, ob ifUra pmfittm dbrogmrt ap. Tac. Ab cliif jpliaem s. rilus Mf n^ieendi 39, aliro^re.
2. ia coitrii CI\uUm mfritiir, mane inventiis in talMrnaculo ci violentM cmdis. v. Bionys. 3. 4.
3. Alkmni Jlftttim f itffliMm « tflivM, qui est summus magistrat tis oppldis et municipiis. Cf. 3 23, 13 eitr. (Dic(a(or Cartha^., lum eiiam Hannibaii dat Cato a 24.) Cic. MiL 10. Periz. diss. c 1, 11. liit|4>. Justini 9, 1. et Fn 4. Spauhem. ad Jultaui oral. 'VLiTiw ^vfi4int9¥ ailpellat Plut Dionys. MMum Vire:. A. 8, 642. n aut AffttMm,quod g^entis polius, e nomen est.
4. infttto mureUm, v. ad c. 13. n. eit sc. copias s. exercitumaUtsei Liivium. Sic et tduetrt (h. e. co] e castfis) ia octfm paullo post et : 22, 12. 26, 2, 3. 32, 30, 2. 40, 21 42, 56, 5. mddmjoert et redutort tk&mdmeert 34, 14 pr.
5. ad rsm EamatMm, utilitalem
6. tamit» fvfia a^ffrebiin^r ; E pugnaudi cupidus erat. — lomfa, coni. Pcris. el lomftii mbm od^frri male Paber.
7. iii/iiHai ft «iflfi rtdditat rm em
flnr 6fllli, et Clualiiim soU. jrnt if
diceres. diceiitem aliquandoaiidi
midtm', (puto) ct tf non dkMto fB
fmrrt, dicere, proAteri ; nisi Llvi
flt tga rtgt tx ntttra (^iiie amditm cum Perns. et Bauero subplerc i tfm, vel ipse Clullius etiam caoi dicitur : et re vera ejus auctor f u torilms Rom. fides habenda. v. 2.ethif.ad21,43,4.
8. Neque rtett an peipeiw id ft tfr. Judico, Judicium facio : fmm guM, populi aut re^s, dclifonBtif itiiec|Ml, incepil. Dubltanter loq ferociie Tulh.
' 9. 9iioprDp<9rfli sc. Etrusds, Jbi (cf. ad 31, 31, 9.) edidl ouctore Ooettinp, Anzei^nA. 1781. p. 4 ttibus fere MSS. legitur fuo prvpi s. Ftilicii^et in plurimls edd. qua f Sed tum Votteit^ tum iwi g;lossaiii tlonem redulel : ttam Ula vox ab qula VoUci erant Latini, non Et inde orta est, quod llbrarii pr peram ima voce scripserant. Iiti itii reposuit Strotb, et Vffit conl. e& c. 15. et 28. Cf. Dionys. 3, dit, Vcjentes et Pidenates, c hoc bello factos, convenisse Fl que consllivm cepisse, InsliU popvlo panttidl, ttfmme ttmfmM
GOMMEKTAIUUS IN UVIUM. 1, M.
ftftdM, mmlnettNm mc vkHMm nignJtiemii ; Mfttum vero comperisse id per litenis, CMqM IVdlo trttdidiMe. HiDc minui mi- nm, qood ferox TuUqi 1i«c qod adiyirw- iHiiiftUBqimm «n« ct ftcta.
10. f* iiiMMi iayrii MrmtHqm n fatw» DUn db dicitiir omnit res, qiue msf^s lortuna (Himd) qunm arte refitur. Cf. ad 28, 42, 11. 31, 3». 37, 36. 40, 21. 42, 50. 59. *~ wvnn jkmhC v. nil 7, 9^ 4.
CAP.24.>^1. tri^miai/rtttm (voc.>Wi* iPViMriMiitff MNaM; Quintii, I. O. !l, ij illl tir/pwiiiii. lllnm •cnptonm uumral MiiCttriatic firmnnt, et li^imnt dicun* rartRs nno partu editi, tngtmiMi vero tri« fennei, triplices, vel ampliMlmi maximl* W\ Duk. ad Flor. 1,3,3. prob. Drak. Afii nlbn inter hni vocee intercMe putant. fnim lllot eodem c^oque diea matribut,
eivb sofNDrlbut flhabusque Sequiuii Al- , edltot dicit Dionys. 3, 14. 15. Sed fcwoia Idn e tota bistoria, cui prunus sl« >dea dc Tegcatihtts Pbeneatibusque, ex AeiMrad AnSuilds peiitam,narravit Plut. fai Furall. T. 11. p^ 309. — Cumtio$fy4 aolii MSS. pro CuHoHmqut ut et 3, 32 pr. M I. et a1. Mux mteAUkr pro fiofaiiior coni. Wikef. ad Lucrct. 1, 356. Cf. inf. ad 27, SS, 5. — wwwtmiw «rrtr, dubitatio do noml« tftos, qua fity ut inccrta sint nomiua, iNipe tttrum utriut partis fuerit ; Bauer.
2. AMOaret utroaue trahunt, ad utnimquo
lipQlnm. Similiter in diisniim «itfttref
Ubai^ dlvcno modo namnt, 25, 11 cxtr,
438. 56 pr. ^ Am iit stfiiar, ta^iiMt cai-
Mi^ unda «t e. 30. Curiatiot Alba Roinam
Innilatoa tt ia Pntret scriblt lectos: quudi
deoMinra vnllot slbi, aut 1« e|vsmodi du«
Mtttfvnlbut opcfam conwimare, pro certo
Mribcro baod posset ; Bauer. Cf. ad 1. 55,4.
S. m «aperiMR /oref peues «am paitem,
mie, m qua, victfvrMliMryJr. Cf. Cort. adSall.
h^. 14. ^ 22.
4. cq/infMe pipiiii antlqua pro eujut, vel {•tint eujmmmfus ut pasrim quitque^ v. c. IS, II, 8. 25, 29, 4. Sic et fiuiiidoMM pro fundo vel fcioiidonmfiM c 31 . (uiii v. Drak.) V, l#. 21, 3. 29, 10. Cf. Gron. Apud Ho- ritlum nil frcquentius esse mouet Bauer CikBl. Od. 4, 1, 17. 4, 2, 44. A. P. 259. I4em nox veliuliir per bypallafcn pn> «Khs* liini dictum putat.
5. FcCiaic* XX sarerdotet, a Numa ln<r «huti. r. Dlonys. S. 72. Plut. Numa p. 68. itCic. de Leg. 2, 9. Rltua, quo bellum Mrdnuit, et Ibrma Juris, quo utel>anlur, ftb Anco constituta. Cf. c. 32. ubi Liviu», tlio« furtc auctoret sequutus,ab ^quiculis jora fctialla petita dlcit, au» tainen jam tatiqaiiui inter aliot lulise populot, v. c. Albanot et Samulte^, viguisse constat ei bnc cap. et 6, 39. Cf. ad 1 , 55, 4. Feiie/«i, Gr. ♦cTiaAcrf , ^rrr, et «ir., uou Feeialm ; iic dkrtl piilaiitiir KjoetH vel fenre liedusy
vel >n, val ant /sdNS s./««u« ftofitiut, De fMCre pttrattf mox plura dicuntur.
6. Sagam» topMeo, (a te) ut 30, 43, 5. el 35, 33, 5. Sic et iputque ugimm iMm poeeera, 7, 32, 2. &i^BiiiM (p^pr. fortan «neaaiiM) vtl verbeme omnet berbti sacrss ac panr, cr ar«e, e loco Capitolii sacro, cum sua terra evuls», et proptcr aroanam vim, qu0 ils inesse credebatur, iu sacrls, legatlonibusy lustratitoibusque artibusque magicis adbi<* bitse. V. ad 2. 54, 6. 30, 43, 5. Plin. 22, 2. et Pestus. — Pttniai ic. berbam, verben«m taf^oT^yn"' -^ ^nminii AcfIimi, g. f(aniiei&- \iride, vel berbam gramineam, ut forte inf. nut. 14. taxa itUeie pro siliceo $ vel quia pm- men a Plln. 24, 19. Inter berbas refertur. Cf. ad 24, 3, .^ Heyne ad Virf . Ed. 5, 26« et Gierif ad O vid . Met 10, 87.
7. fadtne me tu reghatt infntiMH pcipiiii Jto- •laai Q. quidam llbri rectius, puto, pepuJUque^ ntmoxtineframdemfpopuiiquetLQ. — «om r«s et instrumenta niea, (ut «vcAf omno supellectilis f enus ; undo toM ecai^cre 22,
30. 24, 16. 27, 27. 47 de inpedimeutis ea^ ercitus castra mov«ntis) scil. refle, coaii^i tetque meoe regKn ; declarasne, nie et omuia mea quMl puhJica cmc, uon privata ? Po- piiiuj nomaimit QuiriftiiM, ut al. pepuiiu Hc« «lamaQuirilct. Cf.c. 32.etGron. ObM. 4, 14.
8. Quod (utinani, vel ]K>tius quoad) ijjm fraude mea pojpuUque Bowl Jiat, slne meo po« pulique detrimento, (cf. ad 3, 53, 4. et 22^ 10, 6.) vel, ut mox didtur, tiue doia mala^ sine malltlota fcederis interpretatlimo, (tl tcient quit fklUt) quM mihi |iotait ess«
ftauefi, damno. *- S^ l^Vjiuti, non Ai^uflii (qUM MDS uova. fuit et plel)e)a) t«id «x Itcnte Furiaf quM Fuiiii ollm dicta «tt. CC Drak. *— teihem eaput eapUhtnm limM quidam MSS. lym, quod adrldere potcal Ctinl. Vlrf . A. 12, 120. -^ Pater patratut ad eamimdum fetduty h. e. «onflrmandum juro jurando atque exsecrailuiiibus in violator«« ^us, /1, eligitur «x Peiialium cullegio «t inau^ratur verbeoa taotus.
9* Imi^ tjfuta^ «&pr«tsa, canNiac, lor4 mula, verbit toleimibttt, ul c. 26. 3, 64.
31, 17,33, 32. 39, 15. Sie /UAoy et f/u«t de oratione proiaica ; Bm. v. Ciiper. Ohss* 1,10. — pcroigilki. qd. mox.rtcJlare. Cf. ad c. 18. n. 10.
10. non opene cn mthi pretium vel res, h. e. cui operam dare vel vacare putsim { non cst milii otiura, aut facultas, aut lu« bUio.Cf.4,8. 9,23.21, 9.3.%20.41,25.44,36.
11. audi tu^ populut AibinuUf popule AU bane. — •primapMlfcinaprop.elpailiieMM.Co^ pulael inillies oroittitur, inpr. in Ibrmulit priscid et suleunibus. Cf. ad2,39, 10. 7, 40, 1. 26, 1, 1. 26, 41, 4. 31, 6. pr. pec? Irejnofuc et poslrciwioe ai.
12. tabulit eerave furte oeratti: certe ita* b. 1. cxponc, iion de tabuiia cnieis et c«« ratis. — • utiquOf «t nti t. ut;.
. 13.. deJeiU antique pro.dffrrcrtl.
24
COMMENTARIUS IN LlViUM. 1, 95.
U. «1 0go kMe pQreum fiitUm ^ pareum wtUiee pereumU, cf. 9, 5, 21 , 45. Plut. SulL p. 458. Festus v. JAtpiiam. Hinc/oEtfia fmre^ ieere, pereutere SpKim r4fuf*uf, JTI^ IMl^t f^^ ^ Jevem iapidem jurme^ dc quo ▼. intpp. Gell. 1, 21. Cic. ad div. 7, 12. et Schwcirh. tui Pulyb. 3, 25, 6. 7. — «ojh» et quidem nliee. Alterum iubstaut. aut reduudat, tut adjectivi loco est; Bauer. Cf. not. 6.
■
CAP. 25.)—!. iUerum tirne arma, quum parDam inituri essent ; nisi potius ieg. utme, aed passim tiMe et tum pro miiur dictum, e Livii forte persona ac mente. Cf. ad 39, 11. 13. 17. — et fereeet (ita verba forte trans- poDenda) tuepte ingemej et pkni adherttmtium teeibut, v. ad Tac. A. 1, 31, 11.
2. Ita^ergo passim obvius pleonasmtis, vt 3, 31. 9, 31. 28, 12. 39, 25. al.— ^ ereeti Hupemiiuej exspectaiionis vel spei et metus plenl. v. ad 2, 54, 12. Moz ante pukUeum imperiumf subple rnd vel tuutum, v. ad 3, 71, 4. '^futura^ m, quod ea fu- tura esset, rh fUXXmf ftrwl^iuf Bauer.
3. neuireindbmiatpe, adneutram partem.
4. agiimtie aneept, duplax, teUfrum^ vel pro oiicnitjifiii <i<oriiii», i. e. ab utraque parte missorum, iit23, 24, 7. 28, 19, 4. 30, 33, 3. 37, 11. Sic et oar^ metus et jMricMlian, duplex, g^minuro, tam ab hoste quam a civlbus paratum 2, 20. 45. .37, 43. emeept prtBUum, boste et a Ironte et a teryco nrg:eute, 5, 8. 13. 6, 33. «iicipi edium 27, 17. ubl V. not. 7. ameept titniiifiM (de quo pleooasmo v. ad 2, 45, 10.) hottit, ieiut et ad ieium 26, 46, 1. ct 3. 30, 33, 10. ubi Gion. monet, anccpf dlci utrimque scse aodem modo habens, hinc cft illinc capita- tmn, in utramque partem idcm, sive ob naturam lei, sive ob Ini^oium loci, sive ob cffectum. De discrimine teierum armo- nmque v. ad 1, 43, 4.
5. iMwrfmw tamm eura, sollcitudo, deterut' ff«t, exammet viee «Mttif , sorte et periculo lcitii. vkem malcliat Gron. i.c. ob vcl Kark vicem s. conditionem, ut vieem alicujus m- diguari 2, 31. 40, 23. vel vicem tuam anxium mm ct uMium 8, 35. 28, 19. 44, 3. toUeitut emtna 21, 34. rsters egregiut et tefics 1, 32. 35.21,8.
6. ui mgreg^rei pugmm eorum, eos pn^* MHtcs. •— «1 fiMiii^tisi^a/Mrf oij^setiMi cor^ ptu uaerei s. paterctur sc. sequL
7. teeuadtm pugnam petebat, adfectabat; -mut in eam ibat ; aut potius cam capiebat, capcssdMU, sumebat, utpfffrv/N^aiii 9, 23. 28, 6. viam 44, 2. iter 22, 2. expetere pemat 1 , 22, 8. ct fortc praiiirni 30, 18, 5. — clamore, fuiiit ex intperato (tum euim major clamor)
fmoeniium essc tolet spcctatonim, in circo et amphitbcatro rladiatori, cui favent, ct qui pnrtcr spcm vincit, adclamantlum, (cf. ad SiL 16, 314.) Bammi m^vani militem «ttian. «t c. 12 extr. fawre «fdrrf amsiiim. Cf. aa
TacA. 16,4,8. -^ d^ungi pmUo, 25, 35, 2.
8. feneem iu eertamm tfftniM dHdit] bant, (ut dare inpeium 2, 51. 3, 5. 4, 43. nMfus 7, 12. ttragm 8, 30. fiRini 2 aut potius mittcbant, ut 9, 16, 4. al
9. nee iUud prediumfuit, sed csede ssepe Tquod jam monuit Stroth) ex^ c obposiiis alterum, cui maxima vis reticetur, ut 10, 14 estr. nm vero metu terruere Samnitium anunoi, scd viino maxime metu : (quod ex adje tione nam et Fatriut cet. intelle^tur^ 5. fttity ^uum hoe diei poierai, eciL nil rum te consulem factum esse, (ad sententiam omissam spectant verba Patrieiut enim erat cet, sed nvne, fmoii 6ttf et pUbfjit promiteuut, j>romiscuc discrimine, eoMttistttf et via ad eum non amplius est tempus iUud, qv dici possit mihique objici, me non p mcam vlrtutem, %td nobilitatem g factum esse ter consulem. S\c fuinm
fuii liium pro : nuoc non amplus i Vir^:. A. 2, 325. ct simUia aliis loc prwst, fuH non tam de prseterito aliqii firmat, qnam de prseseuti necat.
10. eaut4t (fini consilioque) kufut (sc. uter populus imperet^ dabo, qui stinabo,devovebo,iiimolaDo. — Ma nenti armOf ut 21, 54. vi' armflfttiii tmm petenti, et 23, 45. vu ormi mtmkrayu nenti; Duk.
11. fuomafisprapfMfftiMrfsyttini propius: nam quemadmodum auu poiiMf nonmunquam comparativo pl tice adjicitur, ita et sse^omlttltur ii parationibus, ut Gr, #MiAAsr, prsecip In voce aliqua prsec. latct, ut h. 1. la mafis ma^no, ct io «ittiri^pkr 7, 8, aute ^uam t. ad 1, 40, 1. 2, 56, 8. 12. .% 40, 3. 3, 68, 7. 5, 21, 10. 7 23, 43, 7. 25, 29, 4. 28, 44, 6. 29, S 4, 3. Duk. ct Drak. ad 3, 68, 11. 49, 10. Fischcr ad Aoacr. 11,11. pen et Heync ad Hom. IL 1, 117. vero et prapittf a Livlo plcnunquc • juof^tur casui. v. ad 2, 48, 5.
12. du» Raatana uno loeo propitu tria Albana Bmnam vertut; Baueri no httc : * Iniiio statim bclll Albanus citus In ngro Rom. castra habuit TuUus, prafteritis hostium castris, ii Albano nitt. Propius ergo Romam nus exercitus, utl Albiun Ruroanus Jam Horatlus, similata fufa, ad si» que rediit : quem sequuti Curiatii p Ilomaoum exercitum, ergo «t Ail«i pius, cecidere ; sicut Horatii in ipi pugiue, qui, propter furani Horati mam et Albanum exercltum proplo Uuid erfo est, quod Albauoniro se Romam proplus, Romana Albam > didt fulsse ? Aut oblitus sui cst, au Uui aiio itinere ia af^nim Albuiu
C0MM£N1*A1IUS IN LIYIUM. h 26.
as
ndientt uft pott TuUi castra in AUmuio
tttct ; de i;|uo tAincn nihil noftter : tantum»
mm proxune potoerit, ad liostem duxisse
Mettiumy namTit." Enimvero in medio
iaier utrasque adei pufnatur, et ita Ro-
nani Albanique co, quo Lavius dicit, looo
ctdere potucrunt ; neque est, quod Uora-
' tiBiB victorem in fiiga similata ad tuos
nduiK centeamus: uam non pavidus
fugity led ut scgregaret Curiatios.
CAP. 2S«)— 1. Prinupt ibot, primuSi ante ttpitetomnes. — - jmludamtnUnpoHMif chla* ■^ i. pallio dcgantiori imperatorum, 9MNi tlbum purpureumve esse soiebat. v.ad41, 10, a.
2. tUkme atm tiiMatauvcMcrVy intempea* ^t Disi potius ita dicitur amor puellsey jjic itl nrnidnm matura viro est, vel ad- BBcipnisay nondum uxor. abi kine. — Sie H v.tdc7. n. 4.
3. riBMi wterihmfaeU inprobo et invidi« ^ ftoiftat, obponi poterat, (kieU dat ^■ft^ngimiJit) h. e. obstabaty quo minus >^ et poena adfioeretur, certc di^um f"tiiitur. ^ u^nU ad vuigut, ▼nijco; ut "Mtti gntwti, mdentum cct. v. adTacA. 1,77,5:
1 HereiieferduettiemMjudiBnt^ cum per-
«dliiNus rcnm judicent, ut 43, 46. Per*
«•UwBi cmciML Gron. conl. 26, 3, 3. vel
*>Nu ftl piCMiitc judietutet prNXrtD» (eum
ptsa eapitis mulctave di^um Judicassct,
•dnwtisct) pgwhistfisiMi ttjudiare JFWvia,
ttC» 14 pr. 23, 14.>dkflttiipiaiiike, Judi-
c«ii ct damnatws pfainim solvcnda ct
!« solntB ouisik Ce: ad 26, 3, 3. et
««pcr ad Cic dc lcg. 3, 12. i. 27. Per^
jUfit priaiim ct propr. diccbatur hosti-
«M, (ut ferdutUit hostiib 25, 12. 38, 50.
j^SO. 45, 6.^ ddndc cmne facinus capi-
«ef qoo hostilis miUdus advcrsus rem
fsblicai&vcl Principcin declaratur» {Hoek»
nneik) proditia^ tyraanis adfcctata» li-
iKvtai ac Jns dvitatis ▼iolatum, iopr. par-
riodimn vel omiiis c»des libcri liominis,
JBim scicnt qnis facit. Cf. ad Tac A. 1,
/2, 5. Cic p. Rab. pcrd inpr. c 4. £m.
dav. Cic ct Griinetniscb de crim. perduell.
CclL 1802 — «enadiaa hjfMi, a Romulo Nu-
■avc latam. H«c vcrl>a alii cum/m, alii
cvM Judieemt Junfunt. — Ler» edictum,
henwdi eannti, argumenti vel formuls,
tnt: tcd itn potius diccndum crat legit
rmmuu Hinc Emcsti in Clave Cic p. 1.
kgm pntabat ccsc formulam roodumque«
(■am legem propr. dici formulam quamdam
vcriiorum n ur« Xiyffir) ct earmem ipsum
repi edictum. Quo tamen sensu bcc vox
imiquani oocurrit. Forte eanaen h. 1. est
fanaiila Tcrbonim s. cdicti, (v. ad c 24.
L 9.) ct Im modus, conditio, ratio, ut Ux
hei ap. Ovid. Am. 3, 2, 20. Cf.inf.ad22,
11, 4. Scd ita dispUcctj legem nodo dic-
taatttCittoieBia»
5. Sia AwMuMt propsMrtf r«tti, pcrda- ellis, ad populum, (v. ad 26^ 3» 4.) pnmo» eatiome eertatOt causam mfs^t ad populum. Hioc mox icfendum videtur iU ▼d ita^ ffmmeatiome MrioliMi ad fOfubtm tit. ^ Si vimeemt duumviri, judicio eorum confimiato subfragiis popnli, eaput dmubite sc Ueior, quse vox forte cxcidit pott eaput, BaucT hac adnoUvit : ** In legc omnia intricata, confusa. Fortassis omnia in sccunda per- iona inteliegenda, ut quasi totum popa« lum universosquc civcs ac singulos alloqui lcfcm dicamus. Forsan ct lictor adcusn- toris partet cgit. jjuis «nim Horatium, dicit certe causa, nt iesitimum cisct judi- cium, adcusarct ? Ad cnm crro bsec lex. aut privilcfium adco, peitinctiat. good si icfem curiatam XXX lictorea nomine popuii juberc potucrunt ; quid obstat, ^uo minus adcusatorem ad populum, vcl dicia cansa, lictor egtnHt ? Nempe ct hodic in Judiciis capitis lictor adponitur, qni vdnt crimiDantis partcs agat, der Zetenehreyer,"
6. /i/«ftxari0rtristisctftinesta,vcl8tcri- lis, (ut ftlix arhor, ramau cet. fhififera, ler- tilis 5, 24. al.) -vd dammata rttigiome, pm neque Jferitur, me^ fruetumfertt{P]m. l^, 26. 24, 29.) vd fvtf n;^nvnuii dioniiii coer- temOumque m fvfda «nf dieilur, (t. Macrob» Sat. 3, 20. ubi multse hujus fcncris reccn- scntur) h. 1. crux vd furca (undc mox iii6 yiirea oiiicdaii, nam fUrcis nostrorum lcra patibulorum fbrma fuit; cf. ad 2, 36, 3. et Suet. Ncr. 49.} cui adlifatus rcus more mt^orum pmmitur, h. c. ad ncccm «fr&enitta'. V. Suct. Ner. 49. Fuit cnim antiqiiisdmunL snbplicii fcnus idemque atrocissimum, nt virris ad mortem ccderetar rcus damnatnaa et ddnde secnri quoque nonnanquam pcr- cnterctur: qui mos scrvatus cit in rravii» shnis criminibus, (v. 2, 5. 7, 19. 26, 15. 28, 29.) in pcrdudlibus, (nisi quod scmd cxtilii poena memoratur 43, 16. et alia ap. Sall. Cat. 51.) in stupratorilms virfinum Vestdium, (v.22, 47. Dionys.8, 89.9, 40.) ct in militia. (r. 2, 59 extr.) In hujut tse- vitiiB locum tucccsrit mox lcnior ratio, ut rcus securi percuteretur ante quam cxspi- rarct sub viricit; cujut prima memorantur cxempla 2, 5. et 41. (NonnuUi putant, verfoeratiouem fultse ^nus quMStionis, ante ipsum subplicium adhibitc, vcl eo ipectatse, et reus se mori seDtiret) Postea le^ Vderia de provocatione cautum, ne, qui provocasset, vir^ ccderetursecuriciue uecaretur, et lege Porcia ac Scmpronia Ti. Gracchl, ne civem (pneter mllitcs) virf^ cedi liceret. Cf. 2, 8. 10,9. ct Cic p. Rab. perd. 4. Ceterum poAteriori et inpr. Im- pcratonxm levo iu militia/tutif virpelocum occupavit, et iustitiitum yitftifarudn, triste subplicium propriumque Romanorum, qul vel militet aliquot, (pvvloris flasitii reos, Tel decimum qucmque sorte ductos (quM
decimaiio estj fustibus «d aectni dedeUnt^
86
GOMMEirrAiuus iN uvjUM. i;m
de tfoo V. «d B, 6, 8. FolyK. f » ft7* 38;^ et JLips. de MiL Rom. 5, 18. Omnia hec copioefaH eipoiiilt Heyne in Opoec Acad. T. 111. p. 18*aq. ^ DepflMflBw v.cap. 44.
7. M faiiMtfi— yifchiii qol pratter ▼uhiiH tatem eiit Jnre quenqvam iiecaHet: vel wtliis perdaeUlonb falio Insimilatum; tferatiumy sl vcl lniKixiut ctiet. — ar «fn einliirf pom putabant» quia liac lege eum Jiidicare renro }umI eiant «^ SJwm coa» HliiMiiflHiwt te. Horadum, fa» cet. Malim
Fmt verlmm poHe pro miBorl dlitliDct. potul Aiajorem.
8. MtH hmm» mmt m m Judhh, manmt P, Horniw jmtn pniclmMalf ; Bauer : ** Si ▼d mazime, inquiti abecdute liitiif dicitor, iamco eiffitarf debet addl ; quod hic intel- legerenonUcet; niei potiv pr«e<nMmfi dic- tkmi cst pro subttant. preeiiiietiga» t. cla- more patris, plane ut ap. Cic. p. Aixli. c. 9. BMtni /irittfT flipnMa chum iwn tntiijiiBtii dueSm i. e. deprettio clatsis, interfectio ducum. Nam in absoliito sensu cimmotiu dlci solet, ac ne boe quidem slc, ut h. I., sed ut adj pnecedd. uttque referatur, ut in« tcUegereuceat es r$" — fatrio jwt, jurc vltB et necis in liberoc ; quod patri diatum ]m Romuli de patria potestate.
' 9. fid mme Pfle Koratk «d^MttotMri cohi- inella, tropSBi instar .spoHis Curiatiorum or- aata, ^Ttmik rmAif s. rrv^b, 4^ ^ttiwro ^ eicvXa Tftv 'AX/9ai<Av vpiStffMir, Dlonys. 3, 91. «— dMerstM» OTMiliMfMi «klnrie inee- dhlfwi (forte fiicedire) ndfitif, cr.ad9,6, 4. id Tac. A.4, 93, 5. et Juv^aL 19, 196. .i— r, Vkitorj eidR%s MeaMi| cf . Heyae Opusc. Acad. T.-a. p. 184.
10. eqmtiMe iOffvtorii mtMi JkffMt,fbrtB lAtrvCpri. Moz hdtr tilsM pUem recepi ex tilquot MSS. pro vulg. <atirtllapita,(cf. HO^ 9. Hor^fia pi(a ap. Prop. S, 3, 7. sunt tela) et ddode inlir sipMbra pio iatmt.
' 11. • toiita/dftitor tM^piica, a tam ftedo fubpnclo, ut c. 28 ex^.a i^f«ijitaU9pe>
12. soirCfEiui^iRti Horatfo tradita, t. ad 4, i^ 6. — hodu quoqut ; Gron. et Duk. male- bant h. 1. et 5, 27 pr. JbdiijMi, L e. hodle ad- buc. Sed utrumque bene didtur. — - pM- Niri| puMioo sOmtu, vd mandato.
13. iS^iniriMm t^*iiMm, cf. Dionys. 3j 23. ctFestus. Dc>i^v.inf.3,28extr.
CAP. 27.V-l.«0mmias/Mirit, forteyvirat autyiMifC ; Bauer. •— tnaMm ia^iniMm ^kkk* iorii, mutaUilc, vel inanisslorie favorisque popularit cupidum. ^ coptl, voluit, co- uatus cst.
2. od htUum, ex eduio gmandum ; « quid boG est? ut proposito edicto juuiores ad arma vocentur ? Audio: sed quid hoc ad populum, cui hdlum Indicitur? Planeleg. n indietOf ^quod eliem coni. Doujat ct l)uk.) L e'. Ita ut Bnte cdrccpsnt 1(0^01116'
bdlum. NeootenlmceilfetlsbdliiB tur, sed milites oonvenlnnt. Nlii odiotro u» !• est id. qd. Aidifirv. Bi suls ptr ipifiim siiiitatif cum Romaali tss piwiitioRim rma-mt obportnno tempore. — peeto trvafftioRit JAvat puffna, qnod cum lis fiecerat Mcttat. 9, adeoii/lMiiitif amnes, Anlenem d rfan, vd ad locum ubi confluunt.
4. ortftt MoM oeiem sursnm in m unde inna dicMnu ex eoUibiu%
5. fna parte, in auam piLrtem j rm [dmretf idctoriam,^ prOpr. oomm< vt iHf ii» fim 22, 3. 98. 38, 4. mm afr 35, 32« 4. i ff mea, iM»tro,pii6iiev cet usui ejys, d utile. Cf. ad 6, 22, 2. 21, 2. Itet slg^iflcat aut occadonev plam, obportunitatem,aut eventum, riam ; et noc sensu dore sit vertcre, efl Bauer. -— es fndirMrivirfi, in eam p
6. TuilMf XII v0vU iSfaltof, Agona CdUnos s. Quiriodes: nam P^ Numa instituerat : et hi in Pslatlo, coUe fiuirindl habebant sacrarln sacra fsciebant. v. Dlonys.^, 70. 3,
/moTMi Poi/ori oe Pavori vovit, sc. no nt colereotur, quam placaventur, Bi plius eorum vim sentirent (lomanl. - we in ftrttlkont in aciem, In ordintm et locumjprmliij nondum qulppe com Bauer. iUcte, dsi praelium Jam coi snmcredas.
7. Idfm inipfral sc.eqnltl, qui dtafti Buntlaverat abire Albanos. Sed 1 iiAm tmpmvr, sc. cquitl. -^ Aartof SF^gira cet. v. ad 35. 38, 8.
8. ohI ioM eddili JguwMiff «Mmf : colonta dlquo deducta, veteres oppU tantum non omnes eolonlt Rom. ai •olebant. rHense itaque ]am coUnii Cf.3, 1.4, 11.8, 14. •«Qullncx|n oppido rdinquuntur dves.cnm nv cofonis habltaturl, recte Hl ipsi eoliml • tur, ut quos eapdlendl Jus dct fUlsset : urbs cnim tdis Jam cldum erat.'* Bauer. Hoc sensu ¥ldenatei ante coibRia JSomoaa vocatl sunt j Ei
0. iSoimmi «imit conl. Fkber.
CAP. 28.)— 1. Qasd fcfniairtatse, yn (v. ad 2, 3, 2.Mn salutem, sduti slt v populo: utinfraQuadftonMaiJaMitMmJ fit pcpulo Rom, oemiki vtbie^, if IBaai. * Div. 1, 45. mq^iim, Inquit, nortri oemlh ngendit quod 6onMm, /ottitum, ^Mic / tMmfMi iiiit pr^aioatMr. Cf. ad 10, Ceterum Albanos, vertentibus terga natibus Vejeutibusque, pupie se : cuisse et multos ex iis truddasse, Diouyt. 3, 26. qui omnia Aisius na 24—31.
a. teerifichm iMtfrali, ffuovetanrilf circa populum s. exercitum ducto c inmolato lllc in campo Martio lustn a CensoribuSj ita itutmm ivadmtifruf.
COMMENTARIUS IN UVIUH. 1,80.
»
bwhNtnri et wurgirl lolebattt tum agrfy ^mm vere, m FrBtriboB Arvalibui, tacrl- M twkaiimii, h. t. circa ar\'a ducto pro Micifraguai proraita ; tum Urbt ob pfo- ^igiuB tcllaslgBem calamitatcm toI in- SMi iHqaod tcehit admittum, amhurklo t. «MUiIm kmOk^ circa Urbem termiDOt-
9Wf)iif duetit. Cr. 31, 63. 35» 9. 40, 6.
«2,SI. 45, 16. adTac. A. 13, 24, 3. Polyb.
4, n, 9. Salmae. ad Voniici Aurelian. 20,
HtfM ad Virg. Eol. 5, 75. et ad TibulL 8,
l.jr. 8. al 4iirm9 ortij ab extrema cattrDnim
puiff obi cattria liom. juocta erpnt Albaoa.
4. hutemum id prtrlium fuit, forte lep. ^4tcni0 in fritii»fuU (aliquid s. ratio) cur t. 9i«JdBf ^lMi i^trttk cet.
5. hmgm doetmmttmi r. ad Pref. Lir. ^ 14. — Gnrturimfi orVMrti eiwuiiwfftiiit e. Mn. MeftiiM addidlt Drak. suadente Gron. ^ d huid temere e«t ; niti subaudire malu- ^riiiMii: nam iptum exerdtuui )am drcum- sttlerant omnet Romaui, neo ccnturionet ^ rri, ut lotum rircnmsltterent ezercituro, Aabficerent; Bauer. — «ivifalMi durv, Jot ^ittcis.
6.01 hi tao nlpticit doe$ cet. ut pastlm, in
Bsriniii in conci|nendit ▼otit, ac pro attamen
s. Mltem, vel pro tum, tum vero, ponitur,
^ eonliuii^ eum vi quadam et emphatiy
UtMilO, 19, 10. Cr. inf.e.41. 3, 27. 31.
9, 1. 8. 10, 30 pr. 34, 37 extr. ubi cf. Groii.
ciDnk.
7. fvlpAeiuiii cMpti (propr. ezemplum tnbpUcli) jnriiM MfMerii lefUM IhiiiiMMnfMy Muim fen habentit raiioBem humanitadt ia legibut tanciendit. " Lcftt h%ammm I. e. bonmtmSt» rationlt, qua traetare ho- nines, paitcre iUis conveniat. Elcf^nter vera iptnm cuaiplMa paruM MfliMr fefVM 4idtur, qnod eos, qni lilud edant, lcgum bomanarum pamm memorea Indlcet;" Bauer. Cf. ad 3,36^8. et 7, 31, 6.
CAP. 29.)— l. prcMiBi ilI6aM tjnltn dnce H . Horntio. Ipta excidii detcriptio ouem Bon miteratione adfldatf Cf. virf. A. 2, 4S6 sq. quem locum ex Enniano in Annal. II. de Albe ezcldio exprettum esse ibl feionet Scrvius. — bor guidiM/irit tvmuhm Uk ptapr. iUud, UU ret v. ad 34, 43, 6.
8. HaMar AMfiVtf tt cum», h. e. hottes rlamantes carrcntesqne. " Obseurlus dlxlt Uvius, dnm notiones condensat, quas sic e%iDlve : clamor et cortnt per nrbem ett, et wwiia Jtrro ftmmmquM Miseeatur; Bauer. «— forita MOBtfitia itad^/SritomnitiM animn^ v. ad3, 47,9. Verba prtD mefu Miti porum aptat nam paullo antc dlxit, non fuisse peagrtM, sed silentium ac nuBrtitiffni : unde ibrsan scripsit: prc manrt obliti; Duk. An lef. pcae ineRtif (ut al. fuf) obliti, vel fgag utmU ctinurti — d^ifirt c coasiiio, ^uid TtUmquermi ctlt,}
* 3. HMBtariBud «inifr, tc: qubd reUuqQei''
lenti nisi potiatf di^m ctt pro ilmpl* uiliMtiM viiari sc. domot, vel qood ad uHi- mum iUud temput adtinet, h. e. ultlma hac vice, ut olrfMUM km dixit Valer. Fl. 4. 353. hoo pritMUR Cic. ad Att. 13, 46 pr. Aoe unie Curt. 4, II pr. vadra rphm^ Ev. Joan. 21, 14. ubi cf. RapheUi Obat. in N. T. e^ Herodoto p. 319. et Groo. Obss. 2, 8. Sed Ibrte Livius scripsit : uitiMum (postremo) iiiof vifMr^ vel : «iltMUM ualo diiimrL Simi- liter v/tiMUM iiiuM «furuf dixit Cnrt. 5, 13, 8. et Mae pMtrfaiicM Me oidcfTerent Andr, 2, 1,22. Cf. ad 40, 42, 6. Ad rem ef. Vlrf. JEn. 3, 490 tq. Valer. Fl. 1, 710. 3, 168 tq.
4. TUptiM, ^ifrvf h. e. iit qUB qrnt^ potont efferre, elalif ; Gnecoram niore dic- tum, qui pron. relat. Ir, I}» S ad prec. sub- stant. adcommodant. AUis tamen locit repetendum potius vcrbum, prtNipue ubl quartus hujus pronom. oasus cum vidtri jun^tur, V. c. 6, 26. preeifrttf etvnfiiM jenafuf, quem videiritur sdl. dare, vel dare velle, vel dandura esse, doMf, 31, 3. ct 8. ut eoMutf quem vidertiur ti sc. mittere, s. mitti debere, MJffrrff; rf. 23, 34. 29, 20. 33, 26. 34, 56. 43, 15. 44, 18. nisi et in his quem videhiiur et riderftur positum pro t etcm, qui vidMury ipsi placebit.
5. eorifiiieiif a^Mei», continuum, intervalUB noninterruptum, Siifrfitit,'ut2, 50. 24, 16« 27, 51. et coRlimuifuM 2, 38 pr. Cf. ad 4, 22,4.
6. I^9Wiiif urbtm AWmdt, al. «rfte. v. ad 2, 37, 5.
7. una horOf admodnm cxi^uo temporlt spatio, (ut passim hora et i(pa ; v. Drak.) ^a<inn^fanuR oRRoniM ipiif Cet. pcne quhiitrUorum» Inter Albam certfc etRomam conditam non CCC sedCCCC annos Inter- tessissc siunmo consensu veteres tradunt scriptDrcs ; et Alba a. V. c. 87. dinita ett. Cf. Heyne Exc. 3. ad Virr. JEn. XII. et DodweUi diss. de c}-c1is X in ftne. . AnnoB 487 memoratDionys. 3. p. 172. annos 400. Strab. 5. p. 350. C. sed 300 etlam Justin. 43, 1. et Virg. A. 1, 272. ^ dedit, v. Bd.2» 25,2.
CAP. 30.)-.l. CWittf odrfifur t7r*iM0Rf ; v. adTBC.Anii.11,24,1. — '£i^TMiiiM;fbrt« Juliof : nam hos Dion^-sius memoret Ub. 3. p. 170. et gens TulUa fuit Corniculanai Si^u. Recte fursan: sed \-ulgata lectio ilrmatur auctoritate librorum, ct JuUam pentem jam Romie aute Alham dirutam hiifsc, ex Liv. 1, 16. Diouys. 2m). 124. et diis patet, quus Frcinih. ad nor, 1, 1. loudavit; Drak.
2. tempiuMgiie — curiamfeeilj t. ad cap. 6. n. 6.
3. Hoiltilia euria, a TuUo HostiUo ex- stnicta, ufgue ad patrum noUrorum ntattm adpeUata est : nam conflamvit a. V. c. 700« quum tTBdaver P; Clodii in cs crcmaRtur ^
tOMMENTARIUS IN LIVIUM. 1, 21.
(v. Plhi. 34, 5. i. 11. Appian. b. cir. 3, 81. Dio Cmu. 40,48.) Uvius autem obiit a. V. c 770. Mox ffeimrfiiM Btnueoif post eos.
4. md FeronuBftumm, qu» Fenma fuit dea Latii iDdicei, (y. Heyne ad Virp. A. 7, SOO. 8^64.) et libertiiioniin libcrtinarumque, a 9uibii8 etiam ex ejut templo pileus, liber- UtM intiffnei petebatur. (v. 22, 1. et Serr. ttd \ir^, 1. L) Ejus triplex in Italia fanum a. templum cum kico memoratur : primum ^ Ti^rradnam b. Anxur in Latio et via Ajjipia ; alterum in Etniria inter Lunam et Pisaa ad Vesidiam fl., (t. intcript ap.Gruter. p. 220.) tertium, de quo b. L a^tur, in eadem Etruria, inter Vejos et Tiberim, in •i^ Capenate, (Capena s. Capenas et Capenufl EtruriaB opp.) ad radices Soractis montit. Fanum boc opibut abundabat, ibique forum erat totius ltali« mmtatutquM
frwqvmUf Dea autem in iUo communiter colebatur a Sabiuis et Latinis. Cf. 26, 11. 27, 4. 5. 33, 26. Dionys. 2, 6. 49. 3, 33. Strab. 5, 2, 9. p. 226.
5. ntgotiaU/m Romamu, qui non erant •ratores vel publicaui et pecuaril, neque etiam mercatores, (quss mercatura tempo- ribus libere re ip. putabatur inhonesta, et a liBce plebis vel Ubertinis exercebatur) sed vel feueratores, Capitaiutenf qui pecunias mutuas sub usuris dabant fenusque exer- oebaat, pr»cipue in provinciis, ubi scpe binis, temis, quatemis centesinis pecunia conlocabatur, nec ulla lege deAuiebatur fcneris mag^itudo, (nisi forte Pnefior coCr- cebat nepotiatorum iupudentiam, de quo ▼^ 7, 28. 8, 28. 10, 23. 32, 27. 33, 29. 35, 41.) vd rustici Rom. et frumentaril neeo- tiatores, qul ab aratoribus cum civibus RDm. tum provincialibus, uec non intepis civitatibus, emebant frumeutum, eoque Romam, aut quorsum qucstus Jubebat, vehendo lucnun quserebant. Sub Csesa- ribus tmgoUi verbum et mercatune et nego- tiationi communefuit, et mercatores etiam dicti sunt nei^tiatores, v. c. nogot, oleanif earhonariif Ugttarii cet. Cf. Emesti clav. CAc voc. negotiatory et de negotiator. Rom. iu Opusc pniloL p. 1 sq.
6. Etruria erat vieina Sabinis, et Vejeniet EtncirorMM vel exEtruscispnuiiiiisc Sabiuis : quare perperam Foutanin. Ant. Hone 1, 1. ex h. 1- couli^t, Veicntes e numero XTI populorum expuu|^dos esse ; Duk.
/. de eeterit Etruscis Minuj «rnim ett~^ paeta e%un HamMlo indueiarum Jidet; quss tameu Jain pridem mpta erat : undc eum I^oatano coui. Duk. et cura Tuito Periz. Aulm. hist c. 4. Cf. c. 15. 27. etinf. ad c. 42. n. S.
8. vertiquein eo ret vulereturf (y, ad3, 27, 6.) Mtri jniut arma inferrentf belluni, ut passim arma poMice pro beib dicuntur, v. c. 4, 4&, 3. 8, 16, 1. 9. 10. (ubi armaetbeilum Junguntur) vel pro pupia, ut 22, 5, 6.
9. 0C€upat (ruiiir»! v. «d cap. 14« IL 3«
De bello hoc v. INonyt. 3, 32. qu tfadit, Sabinos mox itemm rebell victos esse. — Siivam MaHtiotaet^ r Kmkovfievfiw natcovpyor^ Dionys. 111. Slc Romana looorum nomina In Gi ut GrtDca In Romanam linguam trt solebant. Cf. Cluver. Ital. ant. 2, S 10. nee jmgna eonttare poCiof, acic stare, h. e. stare, consUtere P* O^ vel prcelium continuari, ob ordin batos. fuga^ fti^entes, eipHearif i di»^fa28,20. 38,27. agratiumfitg vro aprestibut fu^ientibus, eifuga C 23, 25, 4. pro iis, qui apud Cannai sent.
CAP. 31.— 1. fniiitMliaiin^, uiai bano lapidihu pluittef (ut aL jduit t laete; sed et eamem^ terram^ tanguinem
10, 31.: 37, 9. 40, 19.) et audiua ingtniem e* iueo — etv0OfRieaBi(tfteM« mente mittam, De his aliisquepnMlfg rebus quibusvis, quts oontra naturs fiuut, iramque divinam indicant hyems pneter morem gelida ac niv< 5, 14 didtur prodigiit divinit itmi/u) A. F. Steg^ twn den Prodirien Bransi et Heyne Opusc. Acad. 1 . III. p. 191 et 255—274. unde hi lectoram | paoca et semel excerpere liceat, qt duceuties prodi^omm mentionei Livius, antiquitiais, annalium, fas quc auctoritate niutus, et communi noram superstitiooe inhutus. Nar quidem is monet 21, 62. 24, 10. et 23. motis semel in relig^nem animL nuntiata temere et cradita esse ; tc numquam ipse fluctuat in Judido di^, V. c. 27, 23. et 43, 13. ubi qi ab ea negiigentia^ qua idkii deot po vulgo miMc eredantf quia eos providei humanis nerabaut, vel potius parai bant naturales remro cauws, neque adawdum uUa prodigia tn publieumy i amialsi rrferri: tam late enim pro impcrii fiuibus nullus dies fulsset, q nuDtiatum essetuovum prodi|;ium ; itaque persuasio, nullam vim hal omiua ct portanta, si non tuteiperenb si nemo illa curaret. (Cf. ad 1, 20, Multa prodi|fia non nisi terrori aul fialsfleque persuasiuui, niox fraudi i stieib adcepta referenda sunt; (cf, pr.) V. c. voces repente e luco aut h clamores slrepitusquc per uoctem (v. 1, 31. 2, 7. 5, 32. 6, 33. 29, 12.) locute bos, (3, 10. 24, 10. 27,
11. 35, 21. 41, 17. 26. 43, 15.) in utcru matris vel seiuestris triumphi maiis, (21,62.24,10.) species ho cum caudida veste vel ar« et cli ccelovisie. (24, 10. 42, 2.) Aliaacai physicamm i^orantia aut neelec fecta sunt, et vel ad aCris eouiqu
nomeBfti vel od terr» mftHtqae i
COHMENTAaiUS IM UVIUM. 1,31.
vd •d-aBiinantiiuD» tam hrutorum quam homiouin, iD^cnia, cultus hAbituique tpec^ tant Priarit gtfmi^ pndigia tunt imbret ' iMB|n>iu«>(24»I0. 39,46. 56. 40,
19. 13, 15.) Ufiidum. (l, 31. 7, 28. 21,
d 82, 36. 23, 31. 25, 7. 26, 23. 27, 37.
29,]0.al.) terrs, (10,31. 34, 44. 45. 35,
21.37,3.42, 20. 45, 16.) lactit, (27, 11.)
crcta (24, 10.) et camit, (3, 10. coll.
Dioqn. 10, 3. et VaL Max. 1, 6, 5.) iude
«ti, ^nod aut terra argillacea, qu« in
Bohii Jtali» locu rubra effoditur, unde
ftctivata Etrutca, aut lapidet e monte
cimpiquelapidci, ut in Lirurum et Salyum
fiiimu, aut creta ab imbre toluta, ut et
lactii q«ciem'referret, aut camet, ex tacro
lUquo cpulo in altum tublatflB turbioit vi,
Box ia terram aliumque locum deciderent ;
(potuere ctiam lapidci, ut cineret quoque,
^ ignit tubterranei e monte a^i, vel camct
tTubnriit ex arit ablatc dejici, et lactetB
RloviB oriri ox polline certarum phuitarum
per tnrbinem oonlecto, vel ex particuUt
ailfiireit per Vulcanla incendia in nubet
nbhtb) tteHiB crinitae vel deciduc, et
ntadiu vit«, duo vel tret tdles, duae tretve
W, et intenliu, tolit orbit minui vitut
m circulo inclutut, (22, 1. 28, 11. 29,
14. 30, 2. 38. 41, 20. 26. 43, 15. 45, 16.)
cahm ardent, (3, 5. 10. 31, 12. 32, 9. 43,
IS.} ipeciet l^onum, armorum, ararum,
>inam in nubibut vitae, ardentet facet,
tnosvertc trabet et arcut ii^oei, (21, 62.
22, ]. 24, 10. 29, 14. 30, 2. 41, 20. 26.
42,2. Ste^r L 1. p. 27 tq.) quae ad auroram
WtlemiJiaiqne atmotphaerc adfectiuuet
pcrtinent; flammae tubito in antennit na«
riom, in tpiculit tipiitque castrorum terrs
iifiiit, vu in puerorum virorumve capi-
tjhoi vitc, et ardent caput Vulcaui aut
idpb in manu equitit vi|^as circumeuntis,
(1,39. 22. 1. 25, 39. 33, 26. 34, 45. 39, 22.
43, 15. coU. Virp. A. 1, 680 tq. et 7, 71 sq.)
qnc ad vim et naturam a£ris electrica ma-
lcria ^ravidi ducunt ; lacrumae et sudores
ptrietnm. taxorum, inpr. marmorum, adeo-
que ct tfniorum atque colunmarum, ob
riffl auttrTet repentinam vicem seu intem-
pericm humldl et ticci aeris ; sudorsimjnii-
aeot ti^norum mlnio obductorum. (22, 1.
36. 23, 31. 27, 4. 40, 19. 45. ad SiL 1, 86.
98. 8, 645.) Saeunii generit prodi^a tan-
tom noD omnia ad motut terrae et agri aut
Bootium, i^nibut abditit tumentium, la-
boret referenda sunt, v. c. mont, mare et
odum ardere visum, (3, 5. 10. 23, 31.)
phivia lapldea, taxum inreos voVtans, (25,
7) terrK hiatut et subtident In specut so-
Inm, (7, 6.'30, 2. 38. 32, 9.) obscuratus afir
▼el nox hiterdiu vita intendi (7, 28.) lux
oruuocte, (28, 11. 29, 14. 32, 29.) sol
pallens aut rubens similisque san^ineo,
(25,7. 31, 12.)hastaemotae,(21,62. 24, 10.
40, 19.) teoebrae interdiu obortae, (7, 28.
383, 6. qnae loca a qiubusdam ad defecti-
onem solis referuntur, ut 37, 4. et 44, 37.) apertae subito templomm fores, signa deo- rum mota vel couverta, tortet extenuata teu evolutae, ^21, 62. 22, 1.) phmao muro- mm dejectc, (25, 7. 32, 9. 29.) arborea repente aut alieno in loco, in puppi aut templo, enatae, vel reviretcentea, (43, 15. Plin. 17, 38, 25.) lacut repente incretcena vel deficiens, (5, 15.) amnes retroversi et absorpti, fons cmmpens antea non visus, aut scaturigo lacds vel olei, haec quidem, vena forte bituminota ex meatu redutomanantc ; rivi tanguinit aut lactis fluentes, et lacut saneuine manantes, s. cmentc aque, (26, 23. 27, 11. 23, 37. 34, 45. 45, 16.)aauUscU. a soli ar^acei vel cretacei contagione m- bentibus vel albescentibus aut innatantibut aqute mbenti insectomm f^eneribut, v. c. pulice monoculo, unde aquae a procellis in altum raptae aliis in locis imbres cmentoa vel lacteos facerepotuere ; bincet Comitium sanguine fluens, (34, 45.) et spicae vel messes cmentatae, ubi adhiesereforte spicis aut inittaB sordesve ex istis imbrilMis, aut ptpiOones ex chrysalide evolantes et mbl* cunda conspersi ^tta, aut rulM>r th aliia insectis adspersus. (22, 1. 28, 11.) Ob- scumm est, quod lana Priveroi e terra et in Vejenti SLgro ex arboribus nata, (42, 2. fraudem forte facientibus ju]>atomm, bar* batomm aliommque lichenum ^neribus, inpr. filameutosis) quodque 32, 1. Ostiae In Herculis asde et sifuo capillus enatus dici- tur. (Cf. Stegerl. 1. p. 180. ubi suspicatur, capillum Aiisse subtilissiroas radicts plan<« taeve fibras, et lanam pidlam terra enatam confervam lacustrem.) Miulme mirabiUa vero sunt si|pia, vexilla, spicula evuisuria reluctantia, quia altiui et in solo tenacl infixa erant; (vel, ut Cic. de Div. 2, 31« dicit, quia timide fortam tign^er evtUtbai^ quodjidmtir in/Sxerat, et, ut ipse iiv. 22, 3« extr. quia ad convelUadum manut jnw mttu •&• tormurant) saug^uis emmpens signis evulsit, mbentis scil. aquae scaturi^ne sub solo latente ; voces exauditae, vana reli|^ione vi- sa objiciente, inpr. in solitudine a^ram ct locomm ; (ut h. 1. et 2, 7. 5, 32. 6, 3S^ pisces sub aratro inventi, qui pisces fuei^ fossiles. (v. ad 42, 2, 3.) TVrtn freneris pro^ di^a petita erant ab animantibus^ s^ rai^ visae essent, (ut an^cs jubati41,26.i 42^, 13. et quadmpedes, etiam lacertae et ter- pentes) aut si insglito a|it alieoo in loco, (v. c. ani^is e coiumna lif^ea, s. ara, s. foribus templi elabsus, 1, 56. 25, 16. 27, 4. 28, 11. lupi 3, 29. 10, 27. 21, 46. 47. 48, 62, 27.37. al. apum examina 21, 46. 1. 24» 10. 27, 23. boves 21, 62. 36, 37. corvi 10. 40. 21, 62. 24, 10. 30, 2. vulturius27, 11« 23.) aut si species insolitae s. monitra esseni, (quomm taiu frequeus fit mentio, ut eoruni major olim, quam nunc, multitudo fuisse videri possit, nisi potius, quae olim super- ttitio ac metus nota^itj hodie transiuittit
CX>HK[ENTA1UUS.INIJVIUIL 1,32.
incttito homlnAm) aat fkcta nb natum II- lommaliEnA. (t. c. 87» 23. 30, 2. et 37, 3.) fiz Ui qjuvdam etiamnunidoctorum homl* num indagatioBem exipint, v. c. bot lo- qvnta, (3, 10. 24, 10« 27, 11. al.) capne laiiat0, ^2, 1.) agrnus cum ubere lactentl natut, (^, 4.) ^lina in gallum, f^ui in gallinam %'enuft, (22, 1.) bos qui peperit equuleum, (23, 31.) et vaocam nncam inUt. (41, 17. Cf. 31, 12. ad Tac. Ann. 14, 12, 3. Phle^nTrall. de Mirab., Fortunius Licetot de monttr. caus. et diff., atque dk PnHgim «M» /. A^ Fr, Stegtr») At hec quoque, ut reliqua, possunt forte ad certa nataro eventa et cautat revocari, et simi- Ubut nottri levi exemplis confirmari. Cf. inpr. Ste^eri liber laud.
2% ak 9oim prodM, ob idem prodi^um, ir. ad 1, 1, 5. Pamo ante voem tngentem tc dkentem, jubentem, monentcm.
3. wt fNowtofw td€M predigivn RWinsrrticr, (h. e.quando vel quandocumque, quotiet : V. ad c. 24. B. 4.) ^«rup, diet sacri, per no' MRi diii MrvMtvr, sive novemdude aaerum, Exempla £bit liidex.
4. paHliiitM et pettit h. 1., ut ubivis fere ap. Liv., pro lue vel febribus epidemicis, qnas Romae falso pro pestibot proprie sfc dictit habitas esse docuit Heyne Opusc. Acad. T. III. p. 108 sq. — taUibrkra, ma- git valentia ct tana.
5. ewn ttatvm rerum ret[uirente»y deside- fantes. pox tenku]u»t v. ad cap. 16. n. 4.
6. 4^*^ ''^?^ '*''|''k*i' Vi2t«Rt<m commMfa- lim Numtc — Jovi Eiiclo — coHftagnue, vid. ad cap. 20. n. 10. et 12. Fortc lec. oeeuUa ac ▼el it tidennia saerificia, vel dclenda vox postrema. Mors Tulli vul|^ a ritibus occultis procurandi roorbi repetitur : sed quidam tradunt, eum egrotantcm ab Anco Marcio vel factionc ejus fUisse occisnm, reeiimque simul incensam, ut ciedes ob- ^ltaretur. Cf. Diouys. 3, 35.
7. openitiim (supin. pro, ut operaretur) hk tairit m Midim ; nisl leg. dp«rafurvm, vel ceite opfnit«m positum pro oueroatem, ut 4, 60 pr. ap. Plin. 26, 2. et Tac. Ann. 3, 43, 3. Operaiti^ operam dare s. navare, «mi, ut iUiiAi, tizfif cct., hinc et dcditum etse, V. c. 4, 60 pr. 10, 39 pr. 21, 62. Cf. ad SiL 2, 70. ct Tac. Anu. 2, 14, 3. Duk. et Drak, inf. ad 10, 39, 2.
CAP. 32.)— 1. Potrei /u«re auclorety v. ad C. 17. n. 5.
2. A^umc, rc^B religiosissimi, nepot ex fiiia Ancus Marciut et Numae Marcii Ponti- flcis filius, V. ad c. 20. u. 9. lliuc et ijise tacra rite coleuda cura1>at. — rr^num Korii eelera egregium^ul c. 35. et 37, 7. ubi v. Jac. Gron.
3. longe antiqwtimumf' primum et gravis- timum, optimum factu, quod maxime ett curccord}que,ut3, 10. 6, 40. 7, 31. 9, 31. itwpwfi^fpQif ap. Herodot. 5^ 63. et ^ian.
V. H. », 17. De tmwiMwUt ngU, Htakm Y. ad c 20. n. 10«
4. poniUkem tc miziaHmt, qw tok •) optiaut MSS. abett. Cf. 1, 20. 2, 2. 87. 34 44. l.al. — tfiolfriMifflafv, intabulamal bam t. albatam, K^Utmfm) in qua cdida alla que, qu« popuki erant indicanda, tcril tolebant ot m pubUoo proponi t. promulipaci.
5. mftfiiiiii immitm, /UaaWj (ap. LnciM Conviv. c. 43 extr.) moderatum, medimi quati inter duo eatrema, inler KKMiiuli t Nums ingenium. Midiam ae gimo didtw 2, 27. qui neulri studet parti \ maSa aralH quB nec nobilitati nec plebi Ikvvbaty ae mediam quati inibat viam, 10, 15. mwiim doeretum 3, 13. quod nec in vf&cula coBjk reum, nec ;riaae dimitti jubebajt, meiim tontUium 2, 30. 4, 43. 8, 13. m«lui,inter trc cententet medium quati tenentibiit , 27, K
3. mMtioi nte ni altenut ftwrem tneliaafw 4fl 20. — ft Namc et BomnH metmr^ aonii ingenm respondent. Cf. 2, 4. 23, 12. < ad 3, 36, H, -^ tentaripatkntiamf ^ericulai fieri an te patientem iuJuriK prsbitunii sii <t t«aca/qm eoafimm', ti enperta et Miclfti tentatatit, i. e. intelle^tnr ferri Injttrian contemni eum, qui tulerit i Em. OF. ad C
4, 3.
6,jutab antupta gente JEnpdeoUt repetHai iferriptir. Valerius in Epitome de pneiM min. Ab JEquictdit Sertorem Reriumf 91 primus Jut fetiale iwliftiit. Cf . de eo ct d jPetia/thci sup. ad cap. 24. n. 5. Pto JE^ eoUt, quc est depravatio Grammaticorua le^. iE^Bieaiii. v. Heyne ad Virg. A. 7, 741 iE?i» vel JEquani, iiquiculi et JEquieulam fera gens, ad utramquc Anienis ripam exi pium tractum inter Marsos, Fenpiot c Sabellos montes inhabitaus, a Romaai devicta et exstincta; Hcyne 1. 1.
7. capite velatojih, vitta, inftila. ut as TibuU. 1, 5, 15. eiFest. PiAmml^ioliidicfw quod admdwJUo veletur, Alia sunt capHi vclamenta sacerdotum, (ut 10, 7, 11.) c augurum, (I, 18. 10, 7.) quorum causan tradit Virg. ^n. 3, 403 sq. Mox pro curai eumq^ gentis in c. Voss. lcgitur a^ut gelaii et in Psd. eujutque g, forsan recte. v. ad c 24. n. 4. Scd niox sequitur quieumjueeA nisi et hoc mutaiidum. — audiat Foi, v ad 8, 5, 4. — Peragit^ v. ad c. 18. n. 10.
8. iirri antique pro tinat, — fuce, qtu cumque cet. apud quemcumque qui cel -— paueit verhit carmiiui (v. ad c. 24. n. 9. peragit, dicit. v. adc. 18. n. 10. — ^uosho miues ct res eipoint; uisi cum Duk. leg Qua. — tat enim toiennet tuntf vulgares, vc ic^ibus dcfiuiti.
9. mtfforts natu^ Patrcs, scnatum. Cf. ai 1, 8, 9. — Ciim fttivcrbis, quum hcc dix issct, {tipa roMof aL itmui hte) nuniii Romam redit, Cf. ad 8, 14, 3.
10. Qiumunfvrum, iitium,caus9rum(syno nyma, ut mox populi piitcorum Latiuorun hmineique prisci tatini ^ fecenintf dtUquefun
COMMKNTARIUS IN UVIUif . I, SS.
»f iwiw^^it mnmwit — WUwn Mie$
/nMfm, ct alia in foraiuUf aoltniiilNUf iit
^ cf. 9d 82p iO» 8.) sc. RTmtia •. cauia
(aitt tef. f iiMw, i. c. coiitrovcniaiii, quaii
iwitioagin ; aoicl coini com qoarto caiu
W vcrbuBi poui : icd cgo dob uiiDiis rtcte
•ibilior liici €mtditer§ tkcm fitrti quaiB
f^tm: quio abtolutuin |Nriinitos iiiud vo-
cihaioai luit, ncc catiim oropric reztt (
Baitr.) tmHni pattr patrmm cct h. c dc
fMb« Rbni coBvcncrc intcr tc Cemtdietrt
Gcm. ibtrcinkommcDy vcraiircacn} cf.
Gna. Ofaaa. 1, 1.) patret patrati, tcil. in
ktkttf TuUo reffnauic icto : nam patcr
PNnius ffaedut facit» ^ot fetialit ciarigat
ik c ict rqictit iiidiciCquc licilum) cC
MByt.3y37. diocrta dicit, Ronianot pot-
ttMt CK §atdu99 ut res rcddercntury
Uiiaos Tcro raqpondittc» foedut a se ictum
tm cum TuUu* non cum Aoco. De Prittit
i^^ ▼• ad 0.3. n.5f ^owiai^, populis ; ut
S»31. fosrum fcminiini cmii< pro, cujut pi>»
NicivttlulMcol. Cf. omnino GcU. 16, 4.
11. Fut9 pisgos dwtUo (beUo) qmtBrtndmy
(nqairtndaty nytftmrftij ut jmttum piumfut
Mmi int 39» 36. ct 42, 23. vid. sup. ad
ctt. 0. 9^ Pomt ic. a scelcrey nt dTi^t
«oAtp^, jottus ct pius.
11 iit^ (ct iia) cfNMNti», cMiss, csfunf-
^, OBa, coounanitcr, timul cum aUis,
^ ■OK ptosmm, tcisco, b. c. decemo,
Jdiio, conaco, coattituo. cf. ad 4, 4, 6.
MflBpr. 10, 34, 9. 33, 49. 41, 8. Scd
•tifUB timpL tst tcitcerc, con*
p, utfimmu 28, 22. fsniiittm 24, 26
F' cnifiMo m fugmm Mi 5, 63. 10, 16. 34.
^ bsK diam eo tcntu dicta sunt, quo
^ctMi vd oMiiM M*i oofiieiseirrf, b. e. mori»
•icoBftUium et capcrc ctczscqui. Sic
H phuo vcrtM composita pro sinipl. obvia,
«•■«■rv 2, 43, 6. Moasfui 24, 45, 4. ct ai.
Cr, ad 4, 4, 6. d od Tac. Ano. 6, 27, 1.
13. foeiiAfMcptriioqyortwoia, ytiwtefwf, (cf.26, 33 cxtr.) in tmtdtm fmtenliom ibai scil. psliiaB, ot 5, 9 pr. nam, ubi SCtum pcr discesftioocm fichat, }ubebaDtur tcnatores disccdcrc ad eum lucum curiae, quo iverat wottntim aUeujos pronuntiat» auctor, ut ili, nomcraiis copitibus, facile co^^osce- retur, cuinam scnteotise plurimi fkverent | «ade io smtailiw» alie«;«f tre pedibus, vel siBpl. irr, «fifcerftrf , difrtfnimmi fitetrtt ut cootra «o mlia mmmm h. c. in coDtrariam, Arenam tentcnUam, ir», (v. Qcll.*3, 18. li, 7. Cic. Veir. 4, 65.) ec «fMrt irt ap. Tae. Ano. 14, 45 pr. 8ic et inf. 2, 27. im tkmm CMuom, scntentiam, partem, eonlegm FWBipi irrsf, h. c. temcre, parum consulto, MXXI, 18.pr«ecpi2saCio,temeremi8sa.Ibi. dcm in qnibusdam libris legitur prcscpi trmtf ^e. pitHrlivb, ut 26, 38, 3. et 37, 7. Hinc « (quod jam ooUvit Grun. ad GeU. 3, 18.} peiarii dicti senatoret, non, qnod multi «tiam mmc jmtant, quotquot pcdibus in
I miittaai^wccdtm^ (mua vUcnHquli»
quam iCMtorum, qui id j Aon tiepiuf vel tcmd ocrte fccistct) ted qui taotum it» pedUnit irent. salttm plcnonqut, sivc ipti fidttciamnon habcrent diccndi scnttntiam» sive non rogarentur, ut qui noodum esstot o ccnsorc in senatum lecti aut in postremit scripti. V. loc. clast. GcU. 3, 18. int ad 22, 49, 13. et 27, 34, 3.
14. htUum trmt camteutm^ bcUum dcceroe> batur perinde ac si omnes cooscntissent. Cf. od 24, 37, 9. Sed forte e ood. Florent. lefcndum oNUimiuii L c. decretom ; ut lof. 8, 6, 3. ammuit ttHotus btlimh b. e. coo- scnsu s. communi consUio dccrevit, (uisl cum Drak. subpleverit Jitri) ct ap. GcU. . 15, 26. cwimoi quibmdam tt ctwtem'f. Cf. Cic. Fio. 2, 35 extr. et inf. 27, 9 cxtr. ubi duplcx loqucndi ratio Jungitur i iiioo socioi cpfiiiiiriwi ad prtdtndawt urbtm,
15. Aoitamy«rnite«, ferro prMfixam, mtf •Bii^uuMam, non c fruticc vei aribore saiH fuioca fabricatam, ttd Boni^inc iofcctam, ut ii^iceretur ttrror, et siffnificarctur, beUum fbre crucntum. Cf. PUo. 18, 18. tt Ammian. MarceU. 19, 1.
16. pniw^ Hiimoiof Qntnliuai, ut 8, 9. 41, 16. aUpro: populut Rom., qui idcm populut Q^ritlum, ut pqpiilHf fidmooof Quiritet pro: populus Rom., qui iidcm Quirites. v. Drak. ad b. I. et Groa. Obst. 4, 14. et ad GeU. 1, 12. 10, 24. QiiiriitiMi nomen paputo Bmi, adjuactum, cx quo Sabini Curibus Romam cummifrarint, mooet Brisson. de fonn. 1. p. 61.
17. ab tam rtm tgt papukuqm Rtmu h. o. ei^nomine etjussut popuU Rom. btUmm imdicofiinoqut, (cf. not. 10.) nisi vtdico re- fcrendumadi^ el/acif ad pDpiiJiMi jRom^— «iiittf6tt sc. mtiNi.
CAP. 33.)— 1. dimaodflla eora «Mivroti» tcil. corum, qusB ipst tolebat curare.
2. Et fuum SabiMi Capitolium mtqut mrcem^ (v. ad 1, 55, 6.) ilAMii Cttlmm mmtm ia^ pfoMNt, que loca eraot drm Palatmmy ttitm ttttrwm Bommnorwimy h. c. ccHoim, qul RomamcondiderantcumRomulocet. Cf.c. 30 pr. Palatium et iiveiMmiim, v. ad c. 5. o. 2.
3. Addisi «pdtm, in cumdem oollem, ut tt 27, 22. Te^Ktf (s. TeUmo et Tflinw) et Fiooiia Latii oppida, prope Ostiam, ut forte ct PoUtoHum. Cf. EHonys. 3, 37. 38;
4. PoltCoritMi tiieff rumif Mfo rr/wtilttm, fuad meuum a civibus s. Incolis, Romam traductis, ut antea dictum, occtipaiicmitt Prixi Latlnit de quibus v. ad c. 3. n. 5. Fortc delendum rh rursut, vel le^. peCittiNi. Scd cf. 9, 27. et ad 2, 45, 10.
5. MedutUm a Latiiiis capta et cruento belln quatuor aouonim recepta ab Anco. Cf. Dionys. 1. c. Oppidum incerti situs iil Sabinis. Verba vmria vietoria fortc glossa, verbis Afarfs tiiorrC» adscripta. -^ prgtidio' fmfirmata taHdo^ v. ad 21, 57, 7. — * eoiCrft tii apcrto potUitf cf* ad 21> 38j 7w
9
GOlfMBNTARIUS IN LlVnnif. i;34.
6« «f, apody Myreim tc. cdem; ut,'«i Jiftii Statorit c, 41. ad SpH 2, 51. ml ^offti •t ad Ctrffrti 10, 23 extr. ^f 'AdijMuirf sc m^ Hom. U. 6, 379. Cf. et 3, 7 entr. 3, 48 a1. MurciflB sacellum sub Aventuio moBte, quem iifiiTViim s. IfnmiMi inde olim dictum perperam, opinor, Festus tradit. Alii putant, cam a monte hoc ita adpeila- tam, nec diverMm eise a Mureea, ^^vie daa, de qua v. Au^tin. de civ. dei 4, 16. Scd PHttiut 15, 29. •. 36. et Plut Qu. Rom. T. II. p. 268. docent, Venerem a myrto, arbore ei sacra, primum dictam esse Myrtiamf Mupr^oy, et postea Mureiam, Mwpic(ay, vel recUus forte Mutiiam: et ioeilhm Munim Venmt memoratar Varr. L. L. 4, 32.
7. Jameubm, coUis s* mons altus, trans TSberim situs. -* ne quandOi aliquando, ea «nr AcrtJum «osf, v. ad 4, 31, 8. et 24, 42, 6. ~/dnoRiiiiiivt0liiiasciLcingi,MrfcNaiii jNmt» emfiM^ Urbi pliietttt:'nam scriptores €t Grssci et Latini ssepe membris duolHis iiaum JuDgunt verlmm, a quo grammatice quidem utrumque pendet membrum. quamquam quoad sententiam plenus verbi •Ignificatus ad unum modo referri possit, €t ad altemm vel pleid hujus si§^ncatuB l»rs quBdam, (v. c. 3, 48 pr. et 3, 55, 9. fft diocrw verbi wgaire) vel similis ei atque (Dopoatos intellegendus sit significatus; q4iod ellipeeos s. figune g^nus oitKKrt^tv et fcvyfia aut synezeu^enon adpellant. Cf. ad 22, 12, 8. 24, 5, 7. 38, 21, 5. 4U, 9, 2. ad Tac. Aon. 2, 20, 2. d'Orviile ad Cba- rlton. p. 398. Brunck. ad Sophocl. Electr. 72, 435. ad (£d. T>r. 271. ad Aiac. 1035. Burm ad Virir. ^n. 7, 187. 9, 279. Drak. ifif. ad 40, 42, 11. Stroth. ad 3, G7 extr. ubl (ut Jam ante eum Drak. 1. 1.) ad verba ^EigutiMi — esptaf intellegit name defendit: nuod tamen verburo r^ tubmont parum re* aMJHdet ; nisi hcc durities adfectu loquen- tfi eaeusanda. Sic et h. 1. nequecn^', ueque aUud vf rbum satis aptum voci mttiv, r^ mmf"^ ^^ simUe est et coffuatum. Forte «sfidit ehm s. ^rmwidiirt, vel cum ScbeN lero Irgendum non muniri eoium, 'Eir^ixt^e M icel vi aaXo^yifMT 'laydroXor, aui ^ipa» /koH^ Ir eAr^ Keuitmv^w, Dionys. 3, 45.
8. poiitf ittMicto, qui innitebatur paUs s. trabibus et tisnis, quse nMice^ dicebantur, vel ea trabibus, sine fuUuris ferreisque cUvls, iine omni sere aut ferro, compositus erat, ita disposita contignatione, ut exi- merentur trabes ac reponerentur, et vel davum iis addere relig^ioni esset. v. Plin. 36, 15, s. 23. Hinc rofrorfMot pontent dixit Ovid. Fast. 5, 622. (uX^nTV et Uphjf ^ff^^par Plut. Cf. inf. c. 37. et 1 1, 10. in Tilferifacto, alii tit Tilferim, ut 40, 51. et io £pit. Utrumque ferri potest; Drak.Cf. ad 2, 14,2.
!/. AafidjMroicm mttfiiiiifntuiit a jdanioribut aditu iocit, a parte locorum, quie plaxuora suat et aditii faciiiora.
10. diwrtmtM fwfo «1 . /«10, (ut contra taivo inf. 5, 40,
nondum exacte discemerentor mala facinora, non satis intd utnim quid recte an perperam &c
11. anvornmtiifiu^nif cdj^SMlttr auctus deinde in loco inferiore TuUio firmissima illa parte, (oi dicta est robur TuUianumf qulf parietibus, ofim certe cincta ei
2ua esspirabant malefici iUuc pi :f. ad 29, 22, 44. 34, 44. eatr. 38 Sallust. b. Cat. 55. ubi v. Cort. Tac. Ann. 4, 29. Hic carcer d unicus fuit, /v. JuvenaL 3, 3U plures exstructi, e quibus lapidei tur iattfttmuB. (Prseerant iis tnum tales, (cf. 39, 17.) et custodes Ulo:
Erimum servi publici, deinde m tes. RomsB autem non libc custodife, (Staat^^f^Wittaf ) nec ali
SubUci, quam in quibus servabac ci, donec subpiicium de iis s Rei honoratiores, in perpetua custodia, mimicipiis per Itsiiam tur, (v. Sallust. Cat. 50. 43. et yi vel prttNi<ifoarofri6ttJin sin^Us ps sedibus. v. inf. 6, 36 extr. et adTa
12. Siiva M^tia VeientUmt m Dionys. 3, 41. — ta orf s. ostio 2 eondtto, vetus, a situ sic dicta, cok etpostea velutemporium Ronue i Cf. Dionys. 3, 44. et Plin. 4. 5. adversus Etruscorum latrodnia tores in Tiberi iufestantium, «ittiittt et Oifiam condidit : (v. Dio: qusB arguunt artes mercatorias El adversus viciooslibertatem conm sibi vindicantes :" Heyne Opusc 5.p. 416. A jaliatf eireafaetit n cepit via talarta, qu» in Sabino vel, ut Festus dicit, a sale, quod Sabini deferebant a mari. Cf. 4 15, 6. Adleri Beschreib. d. Staii 6. p. 59. et inf. ad 2, 9. n. 4. Ma vulg. cdff, ut 2, 21. 4, 25. 6, 5 al
CAP. 34.)— 1. Liibumo etiam n corum dici solebat. v. ad c. 8. n ^utiiii Etruri» opp. Cf. Dionys. 3,
2. Doaiaruit (Dorica forma pn ut NiooclamMf 38, 5. Damotfiff 38. rola 24, 22. i^kDfiomtui $1, 3:1 ArMdomut 32, 4. Daauurgot MS. 22. Natet 23, 24. Drak.) Corintfttt Bacchiadarum geote oriundi, oi chio vel Bacchide orig^inem ai] propter opes, mercatura potissin sitas, summam regiamque Corint bat potcstatem, sed ob luxuria fectatam domiuationem a Cypsei expellebatur. v. Pausan. 2, 4. t Herodot. 5, 3 sq. 93 sq. ^Uan. V et Schol. Apolion. 4, 1212. — ^ qut Art^, quidam MSS Lucamo^ i
COMMENTARIUS m UVIUM. 1,34.
n
imw, iit eC 2t 6. 14. *Affovrra et AoK6ftma b eod Vat. Dionys. 3. p. 184. in ceterii A^m et AiK^Fx^vv. '^ immmorinteaimdo «yrtii Jmmmti ; boc ad antiquitatem et }« tMtamenturum pertinet : sed quod de Mpole ab aro pneterito dicit, de eopostea JveRom. aliter conatitutum est; Duic. 3.iHtiw>mw'iiiw,partem»8pem. — Egirio WniaMim, quem alii fralrera Tarquinii, ■oaftatrttfiiium edunt, et LiTlusjpatrem TtfqQiBii OoUatini. Is Anins s. EferiuB Gwlie nrbi Sabinis ademtae praetectus lade CUMrai cst dictus, ct boc nomen ad foMeroi propasavit. Cf. c. 38, 57. et Dio- iiyi.3, 66. m milteii mnitm bomnum, partem krc^titfs.
4. TwMyaff, seu Caia Cscilia, qu^ haud ^eUrob superbiam nnartt^ pateretur, m, m pojmmpmttt, tmmiliora esse ui, tn fuifria mktnt, b. e. rentem, domum, iu quam artiliBimlo redperetur, humiliorem esse Boliiliadmo, qiio nata erat, genere. Cf. ad <i4,4.
5. Ama tttadid perficiendum s. conse- ^neadiim (Tel propter, ob id, wpos rovro, i^eo, nt 2; 3 extr. 23, 18. 37, 27. od^, ob K28, 39. 45, 39. ad ludibrium, ludibrii cuis,3S, 14.) fotiitimum vi$a, lecta (atocne- ^) Tcl pettta. Sic fere magnam gloriam, vel *>tt frat£r pnMicum romfRAifun vidtfrt, h. e. ■peetare, sequi, adpetere 2, 12. 3, 68. 28, 17,2. dsncs tptetaro 7, 32 extr. Atiam tt Mtmkma tptkart 37, 6, 2. 8<{|as ^«'ii' ap. l^cbn. in Hermot. Quidam emendant P^ama, vel aptitnma, vel /ecta. Vulgatum ikfaidi pofise putat Bauer. vel poStarum >Min, quem minime adspemetur Noster, vel ut intellegamus apta, adcommodata.
L uki omnit rtpenHna nobilitas »t, h. e.
RetBs orta, nova quasi et sine ima^ni-
bm. 7 Aaetm Stbina matrt ortum ; forte le^.
^iiimiwtrecum Peri2. Anim. hist. c. 3. ubi
docet, matrcm rjus, Nume filiam, Romae Batsm adeoque Romanam fuisse. Cf. ad c. 2i.D. 9. Contra Periz. haec disputavit Duker. " Noo video, cur Anci pater omnino Sabi- KBs dict debeat, quem Livius a Nyma pon* tificem, Tacitus a Tuilo praefectum Urbi &ctum^et Plut. io fineNumae patre quidem Sabiiio, sed cum Numa Romam prufecto ct ab eo in senatum adlecto, natum scribunt. Ncc patrem Anci in Sabinis natuin fuisse <t cum pafre suo Romam venisse, ullo ctrto ari^mento ostendi potest. Quod laiem nonnuUi tradideruot, Anci matrem aoa fuiase Sabinam, sed Romaoam, quam Nmna ex uxore Romae ducta subcepcrit, id Bon tantam vim hal>et in re, quam in coiitrovenia positam fuisse Plut. tradit, ut ■dfinnari possit, eam haud dubit Roma mtam fai&se. Si verum est, quod proditum Plut. icribit, Ancum, Numa moriente, quiu- qacniiem puerum fuisse, ratio temporum ■m KpnpmX, quo miAUs Numc fiLiaj in
Sabinis nata, XXXVII anno re^ illius Ancum parere potuerit." ' 8. no6iiem mia tiM^iiM Nume ntt, h. e« Numam primum fuisse majorem ejus, qui magistratum gesserit curulem et hlnc Jus imaginis suas cera exprimendm et ad memoriam posteritatemque prodendae ha- bueriL Nam iiiM^iiief erant sl^a nobili* tatis, etjus illud dabant maipstratus cu- rules. Quos si quis primus g^enerat e familia stia, dicebatur nomonovnt (cf. 4, 48. ubi hominet novi obponuntur priiicipibM', sed forte ii sunt, qui ex tribunis pl. primi bunc magistratum gessere, et hinc mox eonlegit principibus obponuutur, Dralc. ad 4. 54, 6. Corte et Wasse ad Sallust. Cat. (23. si nec ipse nec majorum aliquis, ignobiiit, si ali* quis majorum, iio6i/tf, et si unus tantum (ut h. 1. avus, Numa) fM6iiif tma imagint, d plurcs, fio6iiit miiitif iimtfim6ttf. Utrum vero Jus imaginum Jam iills temporibus ia usu fuerit, non.constat. Livius tortenobi- litatem generis more loquendi, sua mtate recf pto, expressit
9. JFociia ei s. viro (qiUB etiam vox in quibusdam libris legitur) ptnuadet, %U cupida Aoiu»*iim,quippe qui cupidus bonorum esset, scil. ut ilomam comraig^rent.
10. suspensis alis, exteutis et Itnittr af^ita- tis, {sehwebend) sine strepitu aut ciangore ; ut fu^jenftif grodus s. pcf tacite incedentis et leniter vel vix terram tan^ntis. Pofitice loquitur Livius, utpassim. Mox mim*ftmo pro : ad ministerium.
1 1. Adeepisse id ati^unum, v. ad c. 20. n. 11. Excelsa et alta jun^ntur etiam Cic. Tusc. 2, 4. ut passim aiia synonyma. £k^ ceisa ex alite coni. Scheller in Obss.
12. €am alifam, cui iinperium quasi in aves esset, ca regiont eali, sub qua sita esset Roma, tt tfus Dei nuntiiim, Jovis, regls deo- rum liominumque, cui sacra est et armi- gera. -— eirea summum] euUnen Aomisuc, caput, quod omintf tautum causa ita hio dicitur, unde portendatur honoris eulmtnf fasti^um regalc ; Bauer.
13. ievasse, abstulisse, eiecuf humano eapiti superpositum, pileuin, quo non nisi capita hominum te^rentur, et uon ser>'orum, sed iugenuorum libertinorumquc, nt divinitm tidtm rtddtret, ut eo reddito ostenderet, se a Deo missam esse ; uara alioquin abstulis- set forte, non vero reddidisset, et multo mi* nus,ut supra dictum est,captti apte repotuisset, Pileus ille Cic. Leg. 1,1. opcx vocatur, qui proprie erat pileus sutiiis, (acuminatus in summa parte, et io medio virga eminente Tel ianeo filo ornatus) et forsan ref^um quoque insi^c, ut Pontificis Max. et Flamiuum vel Flarainis tantum Dialis ; uiide apicem dialem inponere alicui inf. 6, 41. pro : eura flamiDera dialem prodere vel creare. Cf. Ruben. Elect. 2, 25. Hinc fortc deeuf h. 1. dicitur. AuaiaRii manu tuptr* ponium conii. St(oth.
C
14
c0MMB«waw m wnvM, X w.
14. Jj. Tter^^mmnh Msmi e^idm wmut, RomaDa dedcre Domina iMoumot^ Tarquinui Dato, Pnsam opgpomeo v«l ^didere \\' brariiy vel Livius ips^ per wfn&ki^ ; fiain leguante deipum TarquiDio ^^perbo vel
?iist eum- hic Tfu-quinius adpellatus est rkmXf h. e. prior «. primut, ^quemadmo- dum fieluf 4 &f xf>^' diclus, i. e. prigius i Bauer.) ut ab illo re^ e discemeretur. Sic «t HdMnt 4, 17. de quorum origina v. 8, 14* Cr. ad 1, 10, 3. 3, 51, 3. 14, 54, 7.
^ 15. motitiamq^99tm — 2t6«raii(^tlionser- Tiliter, --* M/am.(cvitct(uraddu4pmrtjiMV,ex BQtitia fecerat amicitiam : sed forte leg. (qvu)d quidom libri e^Lhibent) mtUioqus mm -:- Jura ; Em. et Oauer. — heUo dfmut 9ii«al.iff^td.,utc.34 et doni mUUiaqm c. 35.*
CAP. 35.) — \,iubUmpm^^Qrvm s. id. scil. comitiorum, tempore eorum instante. Cf. ad 2, 55, 1. Suspicari possis mh tempm id Sed suniUter dici od Umina 3, 46, 64. 28, 42. 43. ai. etpoit tmpui^ monet Drak. ad 3, 64, 4. — quum sc. diceret, ut c. 48 pr. et aI.Ita0ukeretBauer. At Stroth. putalMt, paulo post «< ToittMi positum esse pro tum ilBliiiei, (ut fuum mtdum ac Ubmler ap. Cic. ad Div. 15, 11. vei et, Iimi iof. cap.40. n.5. tum r- <t 21, 36 extr.28, 15 pr. etGr. fikv ft M pro iihf et jcid: sed Bauer id alienum fssemunetab h. 1., ubi nondistrt&uttosit, sed comprobatio et dsciifiiaitiim prioris per ipsa mmqda) vel rb qwum h. i. infinitivo juDgi, ut2, 27 pr. 3, 37. 4, 51. 0, 27. et iwtl ap. Herodot. 2, 32. ubi v. Wessel. Cf. ad 5, 15, 6.
2. nii potaM,ut: (Iwmo) iuijuris, — iub haud pcsnitmda, spemendo, magittro, bono, opttmo, idoneo. v. ad 2, 54, 16.
3. Patrfs minorum gmUiumf ex gentibus minus nobilibus lecti, {vom stoeyten Rango) unde et Dii ndnorum gentuun, Cf. ad Tac. Ann. 1 1 , 25, 4. — faetio kaud dubia regis, iMud dubic fidei erga regem, cut confidere poterat
4. oppidumApiolas,c£. Plin.3, 5,9. Strab. 5. p. 231. Dionys. 3. p. 186. — 9140» qua»ita beUifamafueratf ^lona hoc beHoparta : vel, quam speraverat, quum bellum parvi esset momenti, vel esse putasseL
5. Ctrcta niaxiyiita, id valle Murcia, ioter AveDtiaum et PalatiDum moDtes situs, qui stadia tria cum dimidio lougus, UDumque latus erat. etloca 150,000, sed, ut alii di- cimt, 485,000 capiebat. Loeadivisa Patribus JEquitUmsque, saltem siugulis curiis, circu In XXX partes diviso, si fides habeiuia Di- oii>8. 3, 68. LibersB reip. temporibus Pa- tres Equitesque se|>aratim quidem neo iumixti plebi, sed promiscue h. e. lucis iu- certis et quse fors tulerat, spectabant. Loca deiode ccrtaillis adsij^avit ClauUius, bis Nero v. Lips. ad Tac. Aun. 15^ 23« et Eep. ad Suet Claud. 21 et Ner. 11. Cete- rum Cirei eraot «edificia publlca, ia ob*
lonfip, tt ab f^tcfi piMr^e vatw ahera rept^ formie, in q^ibus \i| bantur varU, eursus, cert«minfi g ludusTroisp, veqatio» Qaumaclufl equestris et pedestris.
6. spectacula sibi quisqm facerett sedilia, s, luca, unde spectatur, spectfitores sunt f. sed^t, l^m^ 1
fon adpeltqti, of. ^d |, $6, 1. 29« 3 1, 5. FurcsD paii, fi^ram V vei rcotes ; /urculi 38,7» 5« l^udiqr^ pap. 5. p. 3, Sedilifv» ^usb priii qmsqmfmidittti a T^rqu|p)o Super] lignea et permwntia, (y. cap. 56.' deiude lateritia, t^udepiqMe qii tripiici porticuiun ordiue susteotat
7. Romani Magwqm ludi^ v. ad ft2, 36, 1.
8. tabemafaeUty v. «d 3» 27, 3*
CAP.36.)— 1. Kiint lai^, ^ < lapide constructo ; iiam muro V autea erat ciucta.
2. 12amiMS, (al. AaniMiitet) Tttie eeres, v. ad c. 13. n. 8. — - Attm ^ quibusd«m MSS. Adm^ Atisi^ jcle Aceim, ct Nefttii, Narvus^ ap. ^alos "Arrm Cf. Intpp. V^er. M 1. Plin.l5, 18,20.34,5,11. Cic 1, 17. Attm esse pronoipen Sab ^. et ^ttt^iiM legi in pumo, sed p abHarduino ad Plln. t U e»poD: Drak.
3. ttisi aves addixissenlt hop fieri f Sent, m mox ; ii6i avei ttoM adniisitf sensu 31, 5 dicitur precatumem deoSf h. e. enaudivissc, ab effectu. Sil, 4, 636. Utrumquc etiam verl gitur c. 55. Cf. 22, 42. et 27, 16.
4. eludem artem, ioludeus, inri< c. 48. et 2, 45. 7, 13. 9, 2. 6. 25, 1 22, 7. |Fabulam ipsam inlusit jan Uiv. 1, 17.dtvtne tu vir, vates. — rare h. 1. per au^rium diviqare, < verius sit, at c. 6. augurium ca^c 20. au^urio elig^ere locum rei Drak.
5. ia augurio rem expertus, quum 1 set. Forte del in, cf. Fior. ), 5. (h. e. actu inauguraudi, vel pro sii ^rto, ut paulo ante iuaugura prc CK vet. ed. lcf . Doujat. et Scheller
6. Stattia IttH fuit aiUe Curiamy t confbgiwnt Curia incensa P. Ctod Pliu.34, 5, 11. — ComittKnilocuj Kouiano, prope rostra, ex quo 1 curiam erat. Uictus a cijihindoy (Vt 4, 32.) quod ibi comitia curiata nesquc, babcbantur, at primum < deiudo prstoresjus dicebant. v Beschreib. d. St. Rom. p. 241. Ib ^ati excipiel>autur, ut45, 20, 4.
. '7. eoncHia jNipu/i, comitia miuoi ata et tributa, <r<ivilia uwatf, comj Ima 8. c«ntujplata« 8ic e| 39> 15t
COMMENTARIUS IN UVIVM. 1, 38.
S»
nMf 9t «01 fuidem^ niri ^um aut v$xUlo hi 9nt fodto eomHhrum eaum exereitut eduehu mtj mt ptM eancUium iribuni edhnstent, aut afigva magisiTatut ad caneionem voeatsetf forte kaen coirt voluerunt. r. inf. ad c. 43. n. 16. ctc.44. D. 3. Gell. 13, 15. et 15, 27. ubi LkUos /i, dicit, ^i non unioertum jtopuhm^ Mt ^irtai aHquam adettejubett non eomitia, ted
\ (teeUiim edieert dehet. Populus autem uui- ^was dicebatur exereittu urbanut^ quod dis- tribatio populi in ciasses et ceuturias (iion uicttrias et tribus) proprie spectabat rem Dilitareni et exercitus ex iis scribendos. (oiideetcuique dassi certa arroa adsignata) (niodqae initio comitiorum centuriatorum booa ceDturiarum populiquc pars» dum ce- tni io subfragiis ferendis eraut occupati in ^po MartTo, cum armis in Jamculo s. vte eicubabant pnpsidii causa adversus sobitun bostium Tim, quas iugruere forte pwset Hinc iaeperare exereUum est id. qd.
I w^ Q»iritet inticiitm h. e. ad comitia cen- ^ntta, ut contra remittere eiercitum solutis fomitiis. Cf. Gell. 13, 15. 15, 27 extr. Vtfr.L.L.5, 9 extr. inpr. Dio Cass. Tib. 37. p.47. ed. Steph. et 47, 42. Gron. Obss. M. Gruch. de coro. 1,3. 4.
8. puama rerum^ summe s. maximae res, vitdeliberandae, aut perficiends. Cf. ad3, ^* Q. 6. diriaurentur, toHcrcntur differren- t&n)oe in aliud tempus. Cf. ad 8, 23, 13.
9. unvroautem capitnm s. equitum, non
^ciitQriarum, aUerum numerum tonfun»,
WtQs prior fuit, adjecb, xxtatterum tantum
MlO, 46.45, 10. — MDCCC equitet, non
MCCC. ut in allis libris le^tnr : nam tres
^tariapy quaelibet C equitum, conscriptas
> Romulo ; totidem deindc adjccti equites
eSabinis, totidemque ex Albsoiis a Tullo,
Bt sic uon^nti essent in tribut centuriity
JBinim numerus non auctus est. Cf. c.43.
^. Obfis. 3, 25. ct Drak. ad. h. 1. — qui
'^i eroHt, dicebantur Potterioreti» Sccundi
ifniMi, pueterioret Tttientet, potterioret Luceret
^ nune quia geminata tunty a Servio duas
^etm ex quavis una. v. ad c. 43. n. 17.
C.\P. 37.) — l. ligna pUraque in ratihiu ad- vecta scctiudo flumioe, non singula et dis- persa» kareitani iapacta tubiidtf quas non £ttile ita penneare poterant. Scd forte CQm Gnm. leg;. pleraque ra^mt inpacta tuhU' fcifM ceL XKafat ■KOfTOfjAfyovt Koi (rxc- Ms ^iXmp ivuw «al ^pvyi^ttv ytyunHTaSy irt ▼t d«(ov rc aaX 'aictnis vapaaKstfaadfieyos, hma ma iweimi raus fiXait hctXevae — ai ^pHoTOiMri T^ ytipvpOf «al hifd^ovaip aMiv ^•KXaxi^^t Diouys. 3, 56. potUem tubcen- ^mt in mul<is libris ; forte aptlus.
2.JIiciteatManna,baltei,pila, clypei,alia- jue e ligrno corieve facta, (v. Heyue ad •'tf|(. A. I, 118.) inaignemy notam, vidurium wgyCflua sifpificarunt. Paulo ante Gron. Boft Bilft ^iywHir -SnfriT'?, et fuM$ eadem eet '^mjugammveri«nntfy,t4df63,l.
C2
3. Monietpauehtenuen, ad M pemnm- Cf. ad c. 1. n. 8. Forte le|^. atvAted pefitd*
4. (umu/tuaH* mt^tf,mUitibU8raptifncon'- lectis, non delectu conscriptis, (nt35, 2* 23. 40, 26. al.) unde et euhUetrU dicuntur 3, 30. 31, 2. 40, 26. 41, 18. al. ac repenthd 41, 1. et 10 Cf. ad 3, 4, 5. 41, 10, 1. et 2, 26, 1 . Sic et < umultuana eaittra n^pcim eotti. rounita 28, 16. tumuUuariitm eput de mnro raptim restltuto 42, 63. fttmt(i(«afi« p/rediet cum tumuttu, repenthio impetn et pcitur- batione, facta, 27, 42. 35, 4. Cf. ad 10, 14, 6. et 21, 16,5.
CAP. 38.— 1. TferhuJratriildeJiBmregfi cet. Cf . c. 3 4 . et ibi n. 3. Panlo ante leren- dum vldetur qvadquid eirca^ vel, quoa in multis libris exstat, dtra agri eraL
2. ad univenuB rel dhmeationem, b. e. de tmiversa vel summa re, (lur eatteheidendem Schlachi) uX7,ilpr.eaad umverti betti c«m- ium momefOidimicatio/uitf 32, 5 pr. in univef' eum (forte univerti; sed univertum quoqu* recte dictum, vel proprie» vel pro tMtvrrs ; V. ad 1, 1, 6.) eventum Miif 22, 12. nsyua univerto pericuio tunma rerum eatamitithatttrf (ut Nos ; ertetttenicht tn einem enttrkeidendem Treffen die gante Maehi det SiaetU at^t Spiei^ Str.) 22, 12. fortunei te eameuttere^ 22, 32. ni easum (fortunam, fortidtum eventum, ut
Sssim easuM) univertte dhnieaiioaia rnnhref 6g . et 25, 39. 33, 8. perieukm tummmremm. faceret ap. Cic. ad Dlv. 10,24. aaaunaM remf^ m ditcrhnen dedueere. Cf. ad 3^ 5, 6. et6, 17, 1. Alii exponunt: ad dimicationem om* nium utriusque popuH copiarum ; at i«ii- verm victoria^ requiet^ pugna 4, 27. 10, 5. 27, 12. h. e. universoruffiy quaa ad onuMa pertinet.
3. circutnferende arma, v. ad 9, 41,3^* — Fieulea^ (al. Ficuhim) unde tieulentit 3, 32. — aut qui, aut de iis, qui dtfteerant.
4. ^uantamoiegetterat beUa^ h.a.zdpantUp vel VI ac pcriculo, vel studio, certaminer contentione. MoUt dicitur quaelibet ret gravis, \ei ma|^itudo, difficuUaa, et multi- tudu rerum, laborum, periculorum, curar- rum, vd res talia parans s. gi^ens. Cf. 2, 16 pi*. 4, 54, 2. 5, 12, 6. 6, 2 extr. 14 pr. 19 pr. 8, 13. 25, 11, 9. Nullam autem meutionem Li\ius facitbclll graWssimi «k a Tarquinio per IX annos cum Etruscii gesti : quod quomodo e%cu8ari possit vis adsequor. v. Dionys. 3, 60. 61. qid tradit, eum victis nec pnesidia inposuisse nec tributa, et ab iisdem regum insignia adsci- visse. Cf. ad c. 8. n. 2.
5. muro lapideo cet. Cf. c. 36 nr, ^
6. cloacity opcrum maxlmo, ludice Pli». 36, 15. quarum tamcn, ut et circi maximi Capitoliique non nisi fundamenta jecisse censendus est Tarquiniusv Cf. Pionys. 3, 67. et inf. ad c. 56. n. 1. ehmeitfast^dueti»^ (h. e. per proclive, herahmhrtt^ ^j^iSaD^JSbA. proh. Gron. Sic htfMer ttSnte fiH^
36
^COMMENTARIUS IN LlViUM. K 40.
(loco ddclivi) pianitUt 27, 18. fnr yrocHve, mmtofutigio 44 , 5. dtelivit loeta Unui fauigw ,vergdat ap. Caes. B. C. i, 45.
7. mream ad aiUm in Copito/io Jwit cet. cf . Piifi. 35, 12. 8. 45.
CAP. Sd.^-^l^ServioeamUarnme. v. ad K .31,l.et25,39,9.
2. exeitot regety re^em cum ejus uxore et liberit, vel tota atirpe ; re^ium genus fami- liamque, ut2,2.3. 8.27,4.29,30.45,43e&tr. cf. Dralc. ad 2, 2, 11. Sic ettv^' dicuii- tur reffum iilit 42, 24 extr. 45, 14 pr. ut Gr. fiofftXM. V. Intpp. Eurip. Hec. 552. et Em.
' ad Titfr. Hist. 2, 25.^ — quidam famitiaH' umt servorum, olKrrHv» — doitec tua tponte experreetutettet: << experrectum igiturlice- bat movcri ? Nu^ae vero ! Seutis, opinor, uti nos h. 1. poAse ad defendendam sLiniifi- cationem, qoam intpp. tribuaut Gr. Iwt oZ Matth. 1, 25. et quam habet donee ap. Hor. Od. 3, 5, 45. ubi uon post illud danec admi- sisse oonju^m natosque intelle|fi potest Re^lus, ut qui multo tum magis esset tapttit minoTf auum senatus captlvos non • censuisset redrmendos." Bauer.
3. Scire lieet et au^urari ex isto prodigio, scil. exflammaf eum lumen futurum. Sic et inde una voce dicitur teilicet, quod frustra h. 1. repbni malebat Drak. — kunclumen: malim hoe^ more Latino et ipsius Livii; Bauer. Cf. ad 21, 10, 14. Lumen est auxi- lium, tuteta, prsesidium, vel salus, ut ^s s. ^Stit pro atfrnpla ap. Hom. II. 6, 6. 8, 282 aL iMuun s. lux dicitur quidquid in quaque Te est pnecipuum, s. pulcnxm clarumque, et hinc vel omamentum, vel prssidium. Cf. ad 7, 30, 8. lumen rehtt nottrit dubiit, periculosis et adversis, ftiturum ; cf. 2, 50 extr.
4. materiemf causam, fontem et occa- fllonem, ^cf. ad 6, 22, 2. 26, 35, 2. 26, 40, 6.) ingennt decoris publiee privatimque nobii parandi : vel materiet U. 1. ut c. 46. indoles dotesque natiirales, {AnlagCf Stfljf) quae disciplina elaborantur tamquam matenes. V. Burm. ad Ovid. Her. 4, 86. et Eraesti clav. Cic.
5. Inda puerwn — ceeptum haberi scil. fe» runt, unde omnia pendent ab initio cap.
6. ingenia ad magn^ fortumt^ principum yiroram,cu<ciifn,vitae rationem scil. ele^an- tiorem, <in(aa(ur,formantnr. v. ad 7, 2, 4. Ad comparandani et tuendam mag^am fortuuam, Doer. ^bnen ex uno MS. vel guttum reponi volebat Schcller.
7. Juvenit vere regim indoUtf et pace et bello ef^^us. v. Dionys. 4,3. — uUa arte Scliel - ler. coni. ulla parte vel ratione, '-• Jiliamque^ rb que pro itaque, erg^ ; Bauer. Cf. ad 37, 60, I.et45y6, 1.
8. Ser. TuUU, in Conucu/<, opp. Latii, cx-
Eig^tione oeeisi uxofem Ocrisiara. Cf. ionys. 4, 1.'2. (et oratlo ClauJii Imp. mti i&cisaj et typis expressa ad Tac. Anu.
1 1 , 24 , 1 . 'OKfffyreia dicitur Pli ap. Grater Inscr. p. 994. sed '( nys. et Plin. 36, 8.) Servium v iudc dict«m quod vel parvut t tervattu sit ex patric interitu. ejusv. ad4,3, 10.
9. eb un\cam nobilitaten^ v. ad ^ prohibilamfertmt urvUio, v. ad
10 4- inter muUeret, rcginam Servii. — edtiettim id. qd. ed 21, 43, n. 27, 19, 3.aL
CAP. 40.)-- 1. fum modOf ted quod passim omittitur, ut e1 etiam. v.ad 3, 71, 4. Mox Hon civic^f ted ne quidem cet. ut 2, S extr. 4, 3. 5, 38. 6, 34. 9^ 6, 4. 2 24, 40. 25, 26. al. Nam plena . obcumt, ut 9, 6, 4. et ut iiofis 2 pr. ai. 35, 46. et hinc fort< Quin et negatio abest a membr Ut 3, 6. nonmodo, tedvix; Era. < 40. et Drak. ad 25, 26. Similit tton toliun — tednequidem; 22, nium modo, sed et Campamtm, 10, 1 4. 39,28 pr. n(mmo<Jo,sft2 etiam prada tautum, ted armati quoqtu quantum a mari reeestitsetf tanto fore et similes ellipses. Cf. ad 45,12.7, 19,3.32,5, 1.
2. iamen inpentita e duobus ^ pro vul^. tum, Pnestiterit c Riite : te — fraude pulsit^ regn Com])arant similia ioca Diodo 653. 658.
3. fie^itim pr^eept ad tervitia ct Pnef. n. 12. et ad 3, 15, 8.
4. post eentetimum fere annum^ a. V. c. 176. post ducenteumum putans designari initium reg non ejus cxcessum, quia Ser^ anno nundum in regiam Tarqi videatur. Nota Drak. est : ** paulo piures annos, quam centi pore a morte Romuli eiapsos es id. qd. circitcr, etindicat nonm temporis paulo minus, scd et p
?uam illud, quod memoratum Dtpp. Gell. 4,3. Et satie a m effluxeraut jam antii admodun iusignior erat injuria, quam nomiui Romano mferre volel» vius videretur spatium , iatracuj tantopere re^ia majestas Romi eviluerat, ut rcfpaum, quod Ro prog^naius, Deus ipse, tenucrat tur in scrvum, serva uatum i^itur Anci Marcii libcri nuni ininori utuntur."
5. Sed et injmi^ dolor — et cet. b. e. etnictusne^niworu/tor< rut estet — f um, ct, (v. adcap. prietcrca, insuper, quia Serv\ Nodum in scirpo quaesivere in quod T^ quia damnes suaden;
COMMEtn*ARlUS IN LIVIUM. 1,41.
3T
^^nk. et Baiiero. Prtvaii obpbnuntur vel '^ba&, vel maf^stratibus et lis, qui cum ^periotunt, (v. ad2, 56, 14.) adeoque et triumphautibus 38, 50. vel denique ponti- Mmu flaminibusque 5, 52. scil. qui ^n* ^icia lacra, iis, qui publica curant. Fla- Kioioi, etti cootul deti^atus, Inf. 21 , 63. ^iattut didtur, quia ante initum maristra- toai ct iDantpicato in provinciam abierat. Cf.ad38,50, 2.
6. fnemetmqmt aliuM ggnerum deUgittet sc; ttrquiDius. Cur vcro genenunj quum pneter duas filias eliam totidem haiiertt ^lioi, Luciiim et Arunteni ? v. cap. 46. et DinyB. 4, I. Sed hi potius fuere ejus ex dioDepoteSy (v. Diouys. 4, 4. inpr. 6. et 7. ^pfieter alia monet, Lueium, ti filius 'nuet cjus, «tatis ferc anuu LXVII. Scr- ynn tocerum occidisse) rcrte tum adhuc Aitetei, qui illis temporlbus noudum re^- varevelrqpn keredet institui solebant.
7. egrrtUbHtferramentitf ut a. telit 9, 36, 7. ■^ c. securibus : unde roox alter eUrtmm m-
'M m rapitr defeeit, ** Jungenda/tfrramentti l, et uomen pro verlM> positum, rur pro in tpeeiem HxaMtet: nam ut '0« beoe junxeris tpeeie rixa conrertuntf i. e. ^ficta, uon tamen couj^unt illa tumvl' * ' ' emnertunt : nisi forte lcfr> tumu/fMO-
, quod haud satis iiwe mihi prolio ;'* ^•ner. Sed ita duriter dictum tumulttioeit- ^tfeeterise^ et potius tpecie risa ctmreriuHt jMSenda videntur; lc|^endum autrm, ui (w, ficMi jKttuere (i. e. qiiantum jiotucre ttiei tumuUuoeitsimi (ut viwa, quam panif, floiinti ap. Pliu. 20, 24. et siinilia) cum fawffii, quibut uti uterque eimtueti erauty ^d qaibus adsueti eraut.
8. fam ambo regtm adpellarnU auxilit nu*a, ad eum provocareut. Nani ipsi 1*^ ca ctate cnutas cog^oscere solelNint
<t jos dicere. Mox voces ad regsm tuni ad
nmti^ tum ad pergunt spectant. 9.Jutti in vieem dieere^ quisque sua vice,
«o loco, b. e. alter post altcruin. Mox m
nt aiw^uret scil. ab altero. v. ad 3, 63, 1.
Telum pcD meuri. v. ad 3, 50, L
CAP. 41.) — 1. Clamer inde sc. oritur, ut
pMslm post inde vel Aine. — populi iiom.
cMilcct. uude lainmtiiiai ; ut iiuitque v, 51). 2,
6.ct 22. (ubicf. I>rak.) 3, .>6.6,3. 24, 1.25,
li. ariHlaf 2, 9, 3. p^ 3, 38,9.24, 2, 6.
■iiMtiMt24, 3. kojtu pr» Wi25, 21, 5.
raams 25, 31. xolwitem poHicentet 24, 1,3.
pan eumtf fmn cem cet. cap. hX 6, 24 exlr.
ct aL «aiJiii ettat eurrere obcii, h. e. ouiuis
truilsi hoinlnes 27, 5 1 pr. nnui effuta civitate
uUimm ei preeaniilnit 29, 14 extr. Cf. ad 3,
47, 1. 22, 4, 2. 29, 12, 3. ad Sil. 5, 493.
Sic et 22, 7, 6. aliut ab alio ihpleti rumorilnit
4aam refenmt nuntiiim suis.
2. mrbiiroe, rei t<*stes, (qul ei interfiierant cC tcaiori poCerauty eam factam etse, vcl vaset fecU s y. ad 6» 33» 3.} t^»
vcl rectius forte ^it, ut vulgo legitur. imul — timul, v. ad c. 9. n. 2.
3. tamquam tpet euhettet^ adcsset. Subettet pro tuMr, quouiam comporac dictum pro rDmpara^l. Ita 2, 37. prgconet dimittuntur, quijuberent, 5, 27. legaii^ aui dederent Falerim» jtrojieiteuntur, al. Cf. ad Tac. Aud. l^ 39, 9* et 6, 33, 2. ,
4. £rt^« te ctanimumtuum, scil. adma|^ nas spes ma^osque conatus. — «iper^ gitcere, ut antca physice, e somno, tie nunc tvre, quasi moraliter, aniroo, remota omnl cunctatioue et ifcnavia, iDgeniique vif^re elucente. Cf. Burm. ad Valer. Fl. 4, 663. et Wasse ad Sallust. Cat. 21. ubi verba hl^ ita cx])onit: olim te dormientem, if^e ccelcsti ch-cumdatum, excitari nefas crat, (v. cap. 39.) at nunc taudem expergiteara vere, tuto, auctoribus diis, non e somno, sed ad re^um ct gloriam. Baueri nota est : ** Maffua vis cst in illo vcre: resplcit cnim ad .illiid tempus, quo post flammam circumfusam expergefactus est Servius : quae tiinc illuin flamma non excitaveraty ea jam excitari jul>etur. Nempe illa imago (typus) et praesagiiim fuerat flammacor- porea moralit, auiiui nuuc ardoris et cona- tun." Nunc expergitcere. Quid verenl conl. Llps. ct Fr. Sanctius, nun inprob. Duk.
5. 6'i tua consiUa torpent^ tarda sunt vel cuuctabuuda et dubia, iu re tubita, ioopi* iiata, in qua subito capienda sunt consilia. Cf.ad 4,27,1.
6. ad Jwit Statorit, v. ad c. 33. n. 6.—^ — «ipifitai/uiMepropr.alto somnoobpressum» et liinc priyatum sensu anfrolque deliquio ol)prcssuin. Hiuc topita quia 9, 37. somuua altus et fn^vis, propr. sensu carens aut pri%'atus, ut topitut humerut 42, 15. et S0pt- lum vuluere ae nihil tetitientem re^ui 42, 16. Cf. 8, 6, 1. et Gron. Obss. 4, 8. p. 120.
7* omnia taluhria ette, salva esSe, bene se haberc, spcin facere restituendae sanitatls.
8. Serviut aim trabea H lictoribut prodit^ Voss. 2. procedit ; nou uiale. cf. ad Juvenal • 1 , 39. et ad Sil. 6, 444. Sed vulpata lectio uon damnauda. Trakea to^a alba, tatis clavis oruata et tpabibus purpuro* iotextis, habitus re^m, et deiiide consulum, aupi- ruin et equitum, sed honim in solennibus taulum poinpis. Ti|/Wwat ifiweuepHifatw
U€plW0pip6p0VS ^IMlKOltapV^OVS, Af KaXovvt
rpa$4as Dionys. 2, 70. et 3, 61. X""^*^ '>'« wop^upovp XP^^^I*^ *^ ittptfi6Kauf¥
WOp^UpOUP WOIUIXOW Y,lWc{/K\tO¥,
y. per tpeciem, v. ad 2, 32. n. 2.
10. Tum demuw palam/arto, quum patam factum essei, siil. exkpimssc Tarquiuium. Al. palnmfacta (morte\ ex ctmiploratione (v. ad 3, 38, 3.) cct. Sed difficiliori Ivctioni faveut codires, ct frequeus usus absoluto- rum partic. neutr. gcn. v. c. palamfacto 22, 55. permisw 6, 25. edicto 10, 36. eomperto3i, 39. 33, 5. cii^ita .33, 41. muuiato 1&, ^, tublato 22; fO. riiMMo 26» %\. ^, ^« ^ ^
COMMENTARIUS IN UVllTM. 1,43.
a pr. iMfpl0r«t9 81, 25, 22, 4, 38, 18.) non pnemUsis speculatoribua, qui loca explora^ jTtQt) et coatmejLplor9tQ 23. 42. 43. 27, 2. immto (qaum nescireut)* 28, 36 extr. audilo $tt 7* pttcto 2X^^ ^\, et alia, qu« ooiavit XM^, a4 b. •* ad 1 , 41, 6. 28, 21. 5. Cf. pd SiL 14, 97. et Periz. ad Sanctii Miu. 3, 9. ubi docet, in bis vocem negoiio intellegi. ^uc ftiam I)rak. rcfert t^ rmim 6, 17, 4. fX usum ^enitivi participp. pass. apud Clrvcps, V. c, vposviyfM^&To$ VaWoU ceU np, Pdyb. 2| 5, Q,
CAP. 420*^1* pubiicU oomiiiti, quibus fir- Hiabat difnitatem et vim reg^iam apud populum i |ni«atts, quibus securum se domi Ht tutufu a domasticis insidiis prasstabat. futdieU, qu9 Servius clandestina quidem, at tamen de summa re puUica cepit, quod nempe celata Tarquinii murte per speciem «lieua» £un|fend« vicis opes sibi firmavit : priosKi, qusB ad familiam suam privatim partinebant, connubium nempe fiiiaruro, quai Tarquiuii Gitis elocando evitare cuuar tm e»t similes insidias, atque Anci liberi Tarquinio struxissent," Drak.
2. Nop rufU^ vieit, ihuU — nimdiarogni: wm mmdm non modo ei tribuitur, qui invidet, sed etiam ei, cui invidetur ; t>oer. Cf. Cic. Tusc, 4, 7. rtgni pro ex re^o, ob leaiumi qua rejiri^upi i Bauer. Cf. ad It 5, 5.
3. §d pr^mtU (prwsentem) qiuot§m flatui rerum, qusB domesticis seditiouibus obpor* tuna «rat, noa novirei^is securitatL — > in- «biMi, Vijentibus dat« aTuilo (orta Hofttilio llerum in centm ( -^aos ; (ut a Romulo o. 15. postquam bas fregerant c 27. Cf. ad c 3(k n. 6. ei Periaon* Animadv. bist c. 4.) vel notiuB » Tarquinio. v. ad c. 38. n. 4. Senius noB aliud gessit bellum, quam cum Etrusois, sed boc viceBnale fuit, ipsique 4edit materiam trium triumpborum* v. Pioays* 4, 27. et ef. inf . o. 46 pr.
4. sjiiwfli pmtliUfrohir, experiretur, ex- ploraiHst, ut $, 15 pr.
5. q^iiM oidinibus iniergradut d./, aHquid tatflrftwit, interest» intervallo quasi inier-p Jedo. ** Qui distinfuuntur, intervallis et Mdintf per fradus, qua i^dus, ex gradu ;" jj^uer. — -yama/irrMt, vuV^ederent.
6. CiwiHi ium imdUuH, aBstimationem rei funiliaris) sed c. 43 pr. est ipsa res fami- ttahi. Be cmm cf. onmino Dumys. 4, 15-r (9. Ceasum iostituitServius sequutus ex« emplum Solonis nisi quod ses, non quatuor» classes fecit.
7. prs hMu paeumamm^ p. modo, copia. -» hmoordiuom oinum, qvd nunc quoque esl jB. senratiir, t. ad c 5. n. 1.
CAP. 43.)— «1. emlMM auitium crts s. as- ■taim, et quidem uncialium ; qu» summa isqnal fere C mlnai ap. Diooyi* d 2132 Imoerialea argcnti Saxonicl.
2^ CmtiirMy Gr* A^t, «t a>}iiiqn«
ntt«
meri vel multitudinll nomcB, ui non centum bomioes continebat* f uUs primsB classis centuriis forsw erant, In ultima autem dasse, i continebatur centuria, aliquot l miUia. JunUrot dicebantur ab an; 17 ad a. 45. Semom, qui XLIV, alii putant, XLVI. aunis majon jrtttti0ri0ihujus classis in prima acie* banc. . — juvenes, {orie juniores; D est Grccis Latinisque hic mos, u rativos et positivos jun^nt, quunc illi horum vim habent ; Ern.
3. Arma hU impfrate ferre ; Str< v. ad 42, 52, 6. et de armis sii classium v, Dionys. 4, 16. 17.
4. Ciipeum s. clipeus, iunrUy roti seutwnf ivpehs, obloDgfle formsB erat tegebat pectu^, hoc totum oorpu secundsB classi, qusB sine lorica clipco datum scutum, quod et loricsB loco esse poterat, eoque co minus quam his protegi. Inf. CiipMi aatea RomatUt (qui in prin erant) usi eunt : deindey postquam i
Jaetimnty. (h. e. stipendium solvi quo V. ad 5, 10, 5.) ecuUf^ eiqm -^ Oere^f kH^Sci, te^roenta tibis terum arma proprie dicuntur ea, te^endum corpus pertioent ; tda vo menta omnia, quibus vli icfeH quibus T^c, eminus, pupiant. v. 1. Hinc amia a tsiif distioguunti 22,57,11. 30, 11,3. et36, 18,1 45,39,2. -^hmtaqmatgkdiutp f ., ut passim, more poSiarum, q substantivo oopalam que addere sc 22,44,3.22,54,3.
5. diue fabrorum eomuriaf quse cundsB dassi addiliB, teste IKonyi flie£&iiuuiM heUoferrenty pnestareut, Sed forte lef^. ta bella (in usum 1 |Mr«r<nt, ut ap. Dionys. 8^ i^> KoX reieriifw^t uai rfir &Wfl#r r&r i at6rrw r^ ^it rh^ r^Kefiov ^XP^ sius coni. faeerent, Tquod tamei modo prscessit) et Sobeller/cmi ferro oDducerent s. armarent.
6. Seeunda clatsU intra eentum i eorum, quicensum minorem, quf lium, at saltem censum LXXV • leris (fere 1600 imperiaL) habere
7. prtetor larieamf qua non opus tectis, doinia eadem arma, qusB pri erant.
8. Terft<rc/ami censum iil, tisqn 9iM^tnta mHUum leris (fero 1066 emaMfa eue voUutt ut in id tempui 4^ lus tamen codicum lectionem firmat, et forte le?. miUia ; Drak tit, quod a muhis MSS. abest ?
9. totidem eenturia et A«, h. e. bu (quia classis e centuriis constabi erat, ao si ante centurlaa no ^uer.) 6C. fuerei quotsecunda
CX)MMENTARIU3 IN LIVIUM^ 1, 43.
9»
Smimkit malkmf Ita nt deoae t cniorom ac dcnc jaiiiorum essent. — ocnm tantum itete, noii datB.
10. emsuf XXVmiUmmy fere 533 imperial. — Utidm emturut, XX^ quot in fecuDda ac tvtiidawe.
11. mkUftwterhaUimet tfrutum (sc. telum,
jmhmi parvum, veru instructum) datum,
pn : hatmmy id ett vtrutum^ (v. ad 2, 42/7.)
vddtto diversa tida, alterum quo cominus,
tHmiiii qoo eminufi res ^eratur, notantur ;
Ml. Idcm monet, dassi quartae leviora
ludcm arma, quam tribus prioribus, ut et
tcrtie, qnam duabus prccedentibus, impe-
'Vi,etm tamen proptSerea non, ut quintam,
*d kvem quoque armaturam ita proprie
<^im destinatam videri, quamvis id fere
(■■picari pofisis ex B, B. et 21, 55. (ubi veli-
tibn hattm et wruta et gmm tribuuntur)
I^vtium vero, qui arma quarte classis
^fmlt r« jrcd |(^ koI S^pora fuisse dicat,
direnos forte auctores sequntum esse et
io hac et in aliis partibus hujus descrip-
tioBii instituti oensus. aroia mutata mhil
JWfcr ftoffam, et verutum datum disting^it
An^atiuf , ut sensus sit, eadem arma, qum
tertiae classi, etiam quartae imperata fuissei
Biri quod loco Aotftf datum sit verutum,
12. Qatafa cikfiif otirta, non XX, ut in tribus supeHoribus, sed XXX centuriis heti». Civibtts ei adscriptis nulla erant •nna, (nnde, teste Festo, adpellabantur nkdy vestiti inermesque, et ferentarii, tdt ferentes, non teoentes) tela funda et ^tfide$j ap. Dionys. adyrta koX tr^tvSop^,
13. /« Aitadlemri, mllites postremi ordiois .
nd. inf. B, 8. med. Festus : Adcend dtcefron-
ti^, ^mI ^ locum mortuorum militum tubito
ningabantur ; dieti tlo, ^ia ad eensum ad"
jiriAMiur. Ve^tius de re mil. 2, 19.
Utemi jmUa additi qumnfuinet legio eompleta ,
fm nune Sunemumerarios voeant, Varro
^L. 6, 3. MeenUy miniitratoret, Adserip-
^ (s. adscripticii) dicti, quod olim adacri-
^^tiir inermet, qui tuheedtrent armatis militi-
^i t. e. Ji qnis eantm deperistet, Similem ob
nottm publici qnidam maj^stratuum mi-
Bistri 8. adparitores, similes viatoribns,
tdeenn videntur dicti, (v. 3, 33. 8, 31. al.
Salmas. Mil. Rom. c. 14. 15. et F^brett.
lofcr. c. 6. p. 433.) Sed illud militum genun
Nram h. 1. aptum. Leg^cudum haud du-
nt\ In kit adeenti (ut in diis referri, et
tinmerari tn gre^ vel exemjpUt ap. Cic.
Ro«c. Am. 32. et Ovid. Trist. 5, 4, 20.) b.
£• fab ad}ectt, in has centurios relati, eor-
tkvm tubieinetque, (ut 2, 64. male viil^o
tibieinetqme : nam tihia non adhibebatur in
militia Rom.) tn duas eenturias distribnti:
BOD 10 fref, ne unlverse 194, sed 193 centu-
ric fuerint. Ita plane coosebtit Dionys.
lusi quod dnas ae^fiarav, rvfiiravurTS^v et
AnrarioTtfrcentorias quartie classi adeenset,
b. e. adjicit. Librarii facile III pro II
iolMlitQere potenmt^ vel etiam tm pro
duot, quod tria bominnm genera meitiorui putabant, adcensos, comicinei et tubl- cines.
14. Undedim miUibut aeris, fere 234 im- perial. sed, si Dionysiu fldea habenda^ 12§ Minis, 266 Imp. duodeeim nriUibut coni* Glac. et duodectm miUibut ^ingentit Hoto« man. de re num. p. 124.
15. reUquam multitudinem, proletarios vel capite censos, inmunet a iHi/ttia usque ad tempora C. Marii. v. Gell. 16, 10.
16. pedettri eiereitu, populo, stipendla faciente, (v. ad c. 36. n. 7.) cmata, armia iostructo. Cf. ad 9, 40, 12. Equitet ad primam classem adjccti.
17. ^ a^af centKriof, triftiu <A Ramulo In« ttitutis, (sed ab ipso Romnlo, a Tullo ct TarquiDio numero